Քանի դեռ Հայաստանը և Ադրբեջանը չեն հասկացել, որ իրենց ապագան կախված է երկու երկրների բարիդրացիական հարաբերություններից, Ղարաբաղյան հիմնախնդիրը կշարունակի մնալ քաղաքակրթական թակարդ, որից հայերն ու ադրբեջանցիները առայժմ ելք չունեն:
«Առաջին լրատվական»-ի հետ զրույցում այսպիսի կարծիք հայտնեց ուկրաինացի հեղինակավոր վերլուծաբան Վիտալի Պորտնիկովը՝ ասելով, թե Ղարաբաղյան հարցի լուծումը կախված է ոչ թե ռուս-ամերիկյան հարաբերություններից, այլ «տարածաշրջանային փոխըմբռնումից»:
Վերլուծաբանը Եվրասիական միությանը Ադրբեջանի անդամակցության հեռանկարներ չի տեսնում՝ ասելով, որ Ադրբեջանի նախագահն իր հայտարարությունն արել է ավելի շատ քաղաքավարությունից ելնելով:
«Ես չեմ տեսնում առիթ, որը Մոսկվային կստիպի Հայաստանի նկատմամբ փաստացի վերահսկողությունը փոխանակել Ադրբեջանի աջակցության հետ»,- նշեց մեր զրուցակիցը:
– Պարոն Պորտնիկով, Ձեր կարծիքով՝ ինչո՞վ էր կարևոր ՀԱՊԿ վերջին գագաթնաժողովը Երևանում: ՀԱՊԿ-ի այդ նստաշրջանի արդյունքներով ընդունվեց ՀԱՊԿ Ռազմավարությունը մինչև 2025թ.: ՀԱՊԿ-ում Ռուսաստանի լիազոր ներկայացուցիչ Վասիլևի մեկնաբանությամբ՝ այդ փաստաթղթում կա մի կետ, ըստ որի՝ ՀԱՊԿ երկրները ԱՄՆ-ի և ՆԱՏՕ-ի հակահրթիռային պաշտպանության համակարգը ճանաչում են որպես ազգային անվտանգության սպառնալիք: Երևանյան գագաթնաժողովը կարո՞ղ ենք գնահատել որպես Մոսկվայի փորձ՝ ՀԱՊԿ երկրներին, այդ թվում նաև Հայաստանին ներքաշելու Միացյալ Նահանգների/ՆԱՏՕ-ի հետ Ռուսաստանի հակամարտության մեջ:
– Ես չէի գերագնահատի նմանատիպ հռչակագրերի նշանակությունը: Ինձ թվում է՝ ՀԱՊԿ անդամները պիտի գիտակցեն, որ սա կազմակերպություն է Ռուսաստանի շուրջ, և որ իրենք կախված են Ռուսաստանի արտաքին քաղաքականության տատանումներից՝ ներառյալ դիմակայությունը Արևմուտքի հետ: Դժվար թե հավելյալ փաստաթղթերը կարևոր լինեն այս համատեքստում:
– Իսկ կա՞ արդյոք իրական վտանգ, որ Հայաստանին կարող են ներքաշել Ռուսաստանի և ՆԱՏՕ-ի դիմակայության մեջ: Եթե՝ այո, ապա ինչպե՞ս կարող է Հայաստանը խուսափել դրանից, որովհետև Հայաստանը, ի տարբերություն Ռուսաստանի, որակապես այլ բնույթի հարաբերություններ ունի և՛ Միացյալ Նահանգների, և՛ ՆԱՏՕ-ի հետ:
– Հայաստանը առանց այդ էլ լարված հարաբերություններ ունի ՆԱՏՕ-ի՝ իրեն սահմանակից միակ երկրի՝ Թուրքիայի հետ, և Ռուսաստանը չի ներքաշել նրան այդ հակամարտության մեջ: Թուրքիան է ՆԱՏՕ-ի միակ անդամը, որի հետ Հայաստանը կարող է ուղղակի առճակատման մեջ մտնել Ռուսաստանի և ՆԱՏՕ-ի հակամարտության դեպքում: Հարցն այն չէ, թե ինչպե՞ս կարող է Հայաստանը խուսափել այդպիսի հակամարտությունից, այլ այն, թե արդյոք կուզենա՞ դրանից խուսափել:
– Ընդհանրապես, ինչպե՞ս եք գնահատում ՀԱՊԿ-ը որպես անվտանգության համակարգ: Ձեր կարծիքով՝ այն կայացա՞ծ կառույց է և խաղո՞ւմ է արդյոք որևէ դեր անդամ պետությունների անվտանգության ամրապնդման գործում, թե՞ իրականում Ռուսաստանի քաղաքականության գործիքներից մեկն է:
– Կարծում եմ՝ ակնհայտ է, որ ՀԱՊԿ-ը առաջին հերթին Ռուսաստանի քաղաքականության գործիքն է: Ընդհանրապես Ռուսաստանը ցանկացած ինտեգրում ընկալում է որպես իր սեփական նկրտումների և շահերի բավարարման գործիք, իսկ հետխորհրդային գործընկերներին՝ որպես տարածքներ, որոնք այսպես թե այնպես իրեն՝ Ռուսաստանին են պատկանում:
– Սիրիայի հարցի շուրջ Ռուսաստանի և Միացյալ Նահանգների ներկայիս լարված հարաբերությունները կարո՞ղ են ինչ-որ կերպ ազդել մեր տարածաշրջանի, Ղարաբաղյան կարգավորման և այդ գործընթացում այս երկու երկրների համագործակցության վրա:
– Ղարաբաղյան հակամարտությունը դարձել է տիպիկ սառեցված հակամարտություն, և դրա լուծումը կախված է ոչ թե Ռուսաստան-ԱՄՆ հարաբերություններից, այլ տարածաշրջանային փոխըմբռնումից: Քանի դեռ Ադրբեջանը և Հայաստանը չեն հասկացել, որ իրենց ապագան կախված է իրենց բարիդրացիական հարաբերություններից, Ղարաբաղյան հակամարտությունը կմնա երկու երկրների քաղաքականությունը պայմանավորող կարևոր գործոն և տիպիկ քաղաքակրթական թակարդ, որից ես առայժմ ելք չեմ տեսնում ո՛չ հայերի և ո՛չ էլ ադրբեջանցիների համար:
– Ադրբեջանի նախագահը ռուսական գործակալությանը տված իր վերջին հարցազրույցում չի բացառել Ադրբեջանի անդամակցությունը Եվրասիական տնտեսական միությանը, բայց ավելացրել է, որ առայժմ իրենք կսպասեն ու կտեսնեն, թե ինչ միտումներ կլինեն այդ կառույցում: Որքանո՞վ եք հավանական համարում Ադրբեջանի անդամակցումը Եվրասիական միությանը, և կապվա՞ծ էր արդյոք այս հայտարարությունը Ղարաբաղյան խնդրի հետ:
– Նախագահ Իլհամ Ալիևի խոսքերը ԵՏՄ մտնելու մասին ավելի շատ քաղաքավարության տուրք էին, քան իրական մտադրության արտահայտություն: Ես չեմ տեսնում այնպիսի հանգամանքներ, որոնց պարագայում Ադրբեջանը և Հայաստանը կհայտնվեն նույն միության մեջ: Եվ ես չեմ տեսնում առիթ, որը Մոսկվային կստիպի Հայաստանի նկատմամբ փաստացի վերահսկողությունը փոխանակել Ադրբեջանի աջակցության հետ: Հայաստանը կախված է Մոսկվայից քաղաքական, տնտեսական և վերջիվերջո՝ քաղաքակրթական գործոնների մի ամբողջ շարքով: Ադրբեջանը երբեք այդքան լուրջ կախվածության մեջ չի լինի Ռուսաստանից, հետևաբար փոխանակումը համարժեք չէ:
