Նախօրեին Ազգային ժողովում Նիկոլ Փաշինյանի հետ հարցուպատասխանի ընթացքում, երբ պատգամավորը հարցրել է Հովիկ Աբրահամյանի ու մի քանի նախարարների ունեցվածքի, բիզնեսի և պաշտոնի համատեղման մասին, Աբրահամյանը հայտարարել է, թե գործարարներն են այս երկիրը պահում ու պետք չէ գործարարներին «բոբո» ներկայացնել:
Նա առաջին անգամ չէ, որ վարչապետ նշանակվելուց հետո խոսում է այս մասին: Այս մասին միայն նա չէ, որ խոսում է: Գործարարներին «բոբո» չսարքելու փաստարկը բիզնեսի և իշխանության սերտաճման բոլոր «օրինակների»՝ պատգամավորների, նախարարների, ամբողջական իշխանության, իշխանական ու ոչ իշխանական համակարգի փաստարկն է, թե գործարարներն են երկիրը պահում ու պետք է փայփայել նրանց:
Այն, որ պետք է գործարարներին փայփայել, նրանց համար ստեղծել գրավիչ պայմաններ, ներդրումներ ապահովել, որ ստեղծվեն աշխատատեղեր, վճարվեն հարկեր, կատարվեն պետական ծախսերն ու սոցիալական ծրագրերը` անվիճելի է: Որևէ բանական մեկը չի կարող վիճարկել այդ պարագան: Բայց ի՞նչ կապ ունի գործարարների հանդեպ հանրային ու պետական վերաբերմունքի խնդիրը հակասահմանադրական գործողությունների հետ, որով զբաղված է Հայաստանի իշխանական համակարգը, որով զբաղված են Հայաստանում իշխանական և ոչ իշխանական գործիչների ճնշող մեծամասնությունը` համատեղելով բիզնեսն ու պետական պաշտոնները, համատեղելով բիզնեսն ու մանդատները:
Այս հարցերը որևէ կապ չունեն, ու մարդիկ, որոնք մեջբերում են «գործարարներից բոբո մի սարքեք» փաստարկը, իրականում շատ լավ գիտեն, որ այդ հարցերը իրար հետ կապ չունեն: Նրանք ուղղակի գիտակցաբար նենգափոխում են հարցադրումները, նենգափոխում են խնդիրը` շատ լավ հասկանալով և իմանալով, որ բարձրացված հարցերի դեմ պատասխաններ չունեն: Նրանք շատ լավ են հասկանում, որ «ես բիզնես չունեմ» պատասխանը հասարակության մոտ ոչինչ չի ասում, այսինքն` ասում է, բայց լրիվ հակառակ բան, այսինքն` այն, որ պաշտոնյան ոչ միայն Սահմանադրությունն է խախտում և զբաղվում բիզնեսով, այլ նաև պարզ, տարրական ստախոս է և կարող է նայել մարդկանց աչքերին ու իր միլիոնատեր կյանքով հանդերձ` ասել, թե «ես բիզնես չունեմ»: Ու քանի որ լավ են հասկանում այդ պատասխանի էֆեկտիվության զրոյականությունը և նույնիսկ հակադարձ էֆեկտի ահռելիությունը, ահա փորձում են ակտիվորեն մեջտեղ գցել «գործարարներից բոբո մի սարքեք» «թեզը»:
Դրանով փորձ է արվում փակել թեման, շրջել թեման, Սահմանադրության խախտման, հակասահմանադրական գործողությունների, Սահմանադրությունը ոտնահարող պաշտոնյաների, պատգամավորների հասցեին ուղղված օբյեկտիվ, հիմնավոր մեղադրանքները շրջել հենց հարց տվողների դեմ` դրանով մանիպուլացնելով հասարակությանը, ակնկալելով այդ շրջադարձի մանիպուլյատիվ էֆեկտը, որն էլ, իհարկե, հարստացնում են նաև զանազան բարեգործական-քարոզչական ակցիաներով: Այլ կերպ ասած` նման «թեզը» նետելով շրջանառության մեջ` իշխող համակարգը քողարկում է իր հանցանքը, քողարկում է հանցագործությունը:
Ընդ որում` մեզանում առկա են և պարբերաբար քաղաքական կուսակցական-խմբակային նպատակահարմարություններից ելնելով ակտիվանում են նաև այդ քողարկման համանման այլ տարբերակներ: Մասնավորապես այն, որ շատ ու շատ գործարարներ, այդ թվում` օլիգարխներ, հարկադրված են ընտրել հակասահմանադրական ճանապարհը, այլապես նրանք չէին կարող Հայաստանում բիզնես անել: Եվ իսկապես, չէին կարող առանց Սահմանադրությունը խախտելու բիզնես անել Հայաստանում, բայց ոչ այն պատճառով, որ իշխանությունները նրանց չէին թողնի, այլ որովհետև իրենք չունեն բիզնես անելու, մրցակցության և հավասարության պայմաններում զարգացող տնտեսվարում իրականացնելու մտավոր ունակություններ, հնարամտություն, գիտելիքներ, արժեհամակարգ և աշխարհայացք: Հավասար մրցակցության և իշխանական լծակների ուզուրպացիայի, իշխանական լծակներն անձնական բիզնեսներին ծառայեցնելու հնարավորության և թողտվության բացակայության պայմաններում Հայաստանում տնտեսվարողների, հատկապես խոշոր տնտեսվարողների կազմը կլիներ բացարձակապես այլ որակի և տեսակի: Հենց դրա համար էլ այսօրվա տնտեսական «էլիտա» կոչվածը ընտրել է հակասահմանադրական մեխանիզմների կիրառումը, հենց դրա համար էլ ընտրությունները կեղծելով` վերարտադրում են իրենց այդ մեխանիզմները, քանի որ առանց դրա նրանք ի վիճակի չեն լինի դիմանալ որևէ հավասար մրցակցության, անգամ այսպես ասած` ստարտային ահռելի տարբերությունների պայմաններում, որ ապահոված կլինեն հակասահմանադրականության երանելի ժամանակահատվածում:
Այո՛, գործարար աշխարհն է պահում պետությունը, բիզնեսն է հանդիսանում պետության անվտանգության կարևոր երաշխիքներից մեկը, հանդիսանում միջին խավի ձևավորման առանցքային գրավականներից մեկը, որը զարգացող հասարակության կարևոր հիմքերից ու բաղադրիչներից է: Սակայն գործարար աշխարհը, որը սերտաճած չէ իշխանության հետ, որը Սահմանադրությունը ոտնատակ չի տալիս, այլ որի գործունեությունը, ինչպես և հասարակական բազում այլ և ոչ պակաս կարևոր շերտերի, կարգավորվում է Սահմանադրությամբ և օրենքներով:
Պետությունը զարգացնում է այն գործարար աշխարհը, որը ձևավորվում է հենց հասարակական համակեցության արդիական կարգավորմանն ուղղված պետական քաղաքականության շրջանակներում, որն էլ պարբերաբար ընտրական մեխանիզմի միջոցով ստանում է հասարակության հավանությունը, ենթարկվում է հասարակական վերահսկողության: Այսինքն` խոսքը փոխազդեցության մեխանիզմների, փոխադարձ հավասարակռող և վերահսկող մեխանիզմների մասին է: Իսկ Հայաստանում դա չկա, Հայաստանում պետությունը՝ իշխանությունը և գործարարությունը, կենտրոնացած են բացառապես մեկ բևեռում, անգամ մեկ ձեռքում, ինչը հանգեցնում է պետական օրգանիզմի փտախտի, որի մետաստազներից էլ հանդիսանում են հենց զանազան մակարդակներում հրապարակ նետվող նենգափոխումները, հասարակական հարցումներին պատասխան չունենալու պատճառով:
Լուսանկարը՝ Armenpress-ի
