Թուրական պետությունների կազմակերպության Աստանայի գագաթնաժողովն ավարտվել է, ընդունվել են մեկ տասնյակից ավելի փաստաթղթեր, բայց առանցքայինը «Թուրքական աշխարհի հեռանկարներ- 2040» հռչակագիրն է, որի նպատակների շրջանակը բավական ընդգրկուն է՝ կրթա-մշակութայինից մինչեւ տնտեսական, կոմունիկացիոն եւ անվտանգային բնագավառներում համագործակցություն: Համապարփակ վերլուծություն, թերեւս, կանեն մասնագետները: Քաղաքական առումով կարելի է առանձնացնել մի շատ կարեւոր միտում:
Ղազախստանի նախագահ Տոկաեւը, ով հրապարակել է հռչակագրված նպատակները, կարեւորել է Թուրքական պետությունների եւ Տնտեսական համագործակցության կազմակերպության անդամ երկրների միջեւ ինտեգրացիան: Բանն այն է, որ Կենտրոնական Ասիայի երկրներից Տաջիկստանը թուրքախոս չէ եւ, բնականաբար, ԹՊԿ-ին չի անդամակցում, բայց Տնտեսական համագործակցության կազմակերպության անդամ է: Նույնը վերաբերում է նաեւ Իրանին, Աֆղանստանին, երկրներ, որ Կենտրոնական Ասիային սահմանակից են, առանց նրանց մասնակցության անհնար է իրականացնել տնտեսական, էներգետիկ, լոգիստիկ-կոմունիկացիոն ծրագրեր:
Այս իմաստով բավական ուշագրավ է նաեւ հանգամանքը, որ գագաթնաժողովին Թուրքմենստանը ներկայացրել է ոչ թե նախագահ Սարդար Բերդիմուհամեդովը, այլ խորհրդարանի նախագահ Գուրբանգուլի Բերդիմուհամեդովը: Սա այն դեպքում, երբ Թուրքմենստանի նախագահն անցյալ շաբաթ այցելել էր Թուրքիա, եւ բանակցությունների ավարտին Էրդողանը համոզմունք էր հայտնել, որ Աստանայի գագաթնաժողովում Թուրքմենստանը դիտորդի կարգավիճակից ԹՊԿ լիարժեք անդամության կանցնի: Դա տեղի չի ունեցել:
Հռչակագրվել է նաեւ Իսլամական համագործակցության կազմակերպության եւ ԹՊԿ-ի միջեւ առեւտրա-տնեսական կապերի ինստիտուցիոնալացման, ինչպես նաեւ՝ միասնական ներդրումային հիմնադրամ ստեղղծելու նպատակ: Կողմերի համաձայնությամբ Աստանան ընտրվել է ԹՊԿ-ի ֆինանսական մայրաքաղաք: Իսլամական համագործակցության կազմակերպության եւ ԹՊԿ-ի միջեւ գործնական կապերի խորացման տակ կարելի է հասկանալ կամ Պարսից ծոցի արաբական երկրներից, կամ Չինաստանից, կամ Եվրամիությունից ներդրումներ ներգրավելու հեռանկար, քանի որ թուրքախոս պետություններից եւ ոչ մեկը, ներառյալ նաեւ Թուրքիան, ազատ ֆինանսական միջոցներ չունի տարածաշրջանային եւ միջազգային որեւէ էներգետիկ կամ կոմունիկացիոն ծրագիր իրականացնելու համար:
Հռչակագրային նպատակներում խոսք չկա «թուրքական միասնական բանակ» ստեղծելու մասին, գաղափար, որ եռանդուն քարոզում էր Թուրքիայի նախագահ Էրդողանը: Կողմերը հայտարարել են ահաբեկչության, զենքի ապօրինի շրջանառության դեմ պայքարում ջանքերը համատեղելու մասին: Պետք է, անշուշտ, հաշվի առնել, որ միասնական ռազմական համակարգի թեման չափազանց զգայուն է եւ ամեն ինչ չէ, որ կարող է կամ կարելի է հրապարակայնացնել: Քննարկումներ, թերեւս, կայացել են, բայց Կենտրոնական Ասիայի երկրները գտնվում են «անհանգիստ գոտում» եւ ենթադրելի է, որ առայժմ պետք է ձեռնպահ մնան հավակնոտ քայլերից:
Կհաջողվի՞ թուրքախոս պետությունների եւ Իրանի ու Տաջիկստանի միջեւ համագործակցության հասնել, ինչպե՞ս կընդունեն այդ ինտեգրացիան արաբական պետությունները եւ Պակիստանը, իսկ ավելի լայն ընդգրկմամբ՝ Չինաստանը եւ Հնդկաստանը, Ռուսաստանը, ԱՄն-ը եւ Եվրամիությունը: Կա՞ Կենտրոնական Ասիա Եվրամիության «մուտքի դուռ»՝ առանց ԹՊԿ-ի միջնորդության: Ի՞նչ հեռանկար է իր համար նախանշում Վրաստանը: Սրանք հարցեր են, որ Հայաստանում պետք է անցնեն «տնային աշխատանքի» փուլ: Աստանայում Էրդողանը կրկին հիշեցրել է Ադրբեջանի հանդեպ Հայաստանի «պարտավորությունների կատարման» մասին:
