Հայաստանի Հանրապետության և Արցախի Հանրապետության զինված ուժերում 2022 թ․-ի առաջին կիսամյակում գրանցվել է 30 զինծառայողի մահվան դեպք, որից 9-ը՝ հրադադարի ռեժիմի խախտում, 7-ը՝ ավտովթար, 7-ը՝ առողջական խնդիրներ, 4-ը՝ ինքնասպանություն կամ ինքնասպանության հասցնել, 2-ը՝ սպանություն, 1-ը՝ դժբախտ պատահար: Տվյալները հավաքագրվել են զանգվածային լրատվամիջոցներով և պաշտոնական աղբյուրներով տարածված տեղեկությունների, ինչպես նաև պաշտոնական կառույցներին (ՀՀ պաշտպանության նախարարություն, ՀՀ գլխավոր դատախազություն, ՀՀ քննչական կոմիտե) ՀՔԱՎ հարցումների պատասխանների հիման վրա: 2021 թ. հունվար-հունիս ժամանակահատվածում ՀՀ և ԱՀ զինված ուժերի 29 զինծառայողի մահվան դեպք է գրանցվել, որից 9-ը՝ ավտովթարի, 8-ը՝ առողջական խնդիրների, 4-ը՝ դժբախտ պատահարի, 4-ը՝ ինքնասպանության, 3-ը՝ հրադադարի ռեժիմի խախտման, 1-ը՝ սպանության հետևանքով են։
Նշենք, որ 2022 թվականի առաջին կիսամյակում սպանության և ինքնասպանության դեպքերը 6-ն են (նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածում՝ 5-ը): Ինքնասպանության և սպանության դեպքերի վիճակագրությունը, ինչպես նախկինում, այժմ ևս շարունակում է մնալ մտահոգիչ։ Համեմատելով 2021 և 2022 թթ. հունվար-հունիս ամիսներին մահվան դեպքերի պատճառները՝ արձանագրում ենք, որ 2022 թվականին կտրուկ աճել են հրադադարի ռեժիմի խախտման հետևանքով մահվան դեպքերը, և նվազել են առողջական խնդիրների և դժբախտ պատահարների հետևանքով մահվան դեպքերը:
Այս մասին «Առաջին լրատվական»-ը խոսել է Արթուր Սաքունցի հետ, որի փոխանցմամբ՝ մինչև պատերազմն էլ անդրադարձ եղել է ԶՈՒ-ում մահացության դեպքերին, հատկապես մտահոգիչ էր հրադադարի ռեժիմի ժամանակ նման դեպքերի առկայությունը: Արցախյան 2-րդ պատերազմից հետո, որ կնքված էր զինադադարի եռակողմ պայմանագիր, որով դադարեցվում էին մարտական գործողությունները, սակայն ինչպես տեսնում ենք հրադադարի ռեժիմը չի պահպանվում, խախտումերը շատ են ու շարունակական, որոնք հանգեցնում են զինծառայողների մահվանը: Սա վկայում է, որ ԼՂՀ-ի կոնֆլիկտով պայմանավորված կնքված պայմանագրերը չեն պահպանվել, քանի որ չկա հրադադարի ռեժիմի արդյունավետ դիտարկման մեխանիզմ, իսկ այն մեխանիզմը, որ կար ԵԱՀԿ անձնական ներկայացուցչի գրասենյակում՝ արդյունավետ չէր: Եթե նախկինում ոչ մի միջազգային ներկայություն չկար, հանձին՝ խաղաղապահ ուժերի, ապա 44-օրյա պատերազմից հետո, որպես, այդպիսին խաղաղապահ ուժ չունենալով՝ հանդես են գալիս ռուսական խաղաղապահ ուժերը, որոնք ըստ էության՝ չեն կարողանում ապահովել հրադադարի ռեժիմի առկայությունը, որի վկայող փաստերից են՝ մահվան դեպքեր, օկուպացիան, սահմանամերձ տարածքներում խաղաղ բնակիչների նկատմամբ բռնությունները: Սա վկայում է նաև այն մասին, որ Ադրբեջանական կողմը հետամուտ չէ եռակողմ հայտարարությամբ վերցված պարտավորությունների կատարմանը, որը հիմք է տալիս ու պարտավորեցնում է ՀՀ իշխանություններին այս իրավիճակին լուծում տալու համար ձեռնարկել արդյունավետ միջոցներ՝ թե՛ միջազգային ատյաններում հարցը բարձրացնել, թե՛ զարգացնել ու ապահովել անվտանգային ռեսուրսները, որպեսզի պաշտպանված լինեն ՀՀ քաղաքացիների և զինվորի կյանքն ու անվտանգությունը:
