1988-ի մայիսին վերջնականապես ձևավորվեց «Ղարաբաղ» կոմիտեն, որի կազմակերպչական կառուցի հիման վրա հետո ձևավորվեց ՀՀՇ-ն:
«Ղարաբաղ» կոմիտեն հայ քաղաքական իրականության բացառիկ կառույց է, որը ոչ միայն ձևավորեց համազգային շարժման ինստիտուցիոնալ հիմքը, այլ դարձավ քաղաքական նոր հոսանքի ձևավորման ակունքը` իր պրագմատիզմով արմատապես տարբերվելով ՀՅԴ մաքսիմալիստական արկածախնդրությունից, Խորհրդային Հայաստանի ընդերքում այլընտրանք դառնալով կոմունիստական իշխանությանը:
Կոմիտեն կուռ քաղաքական թիմ էր` կոլեգիալ ղեկավարմամբ, սակայն Լևոն Տեր-Պետրոսյանի ու Վազգեն Մանուկյանի ընդգծված լիդերությամբ: Կոմիտեի 11 անդամները փոխլրացնում էին միմյանց` ամբողջացնելով համազգային պայքարի միասնականությունը: Աշոտ Մանուչարյանի կրակոտ ելույթները փոխլրացվում էին Ռաֆայել Ղազարյանի ակադեմիականությամբ, Վանո Սիրադեղյանի կոլորիտը` Համբարձում Գալստյանի տեսական պատրաստությամբ…
«Ղարաբաղ» կոմիտեն 1988թ-ի մայիս-նոյեմբեր ամիսներին ոչ միայն դարձավ կոմկուսի իրական այլընտրանքն, այլ նաև կարողացավ շարժման օրակարգը թելադրել կոմունիստական Գերագույն խորհրդին, որը հարկադրված էր վավերացնել Ազատության հրապարակում ընդունված որոշումները:
«Ղարաբաղ» կոմիտեն իրական այլընտրանք էր բոլոր առումներով: Ինստիտուցիոնալ հարթության վրա համազգային շարժման կառույցներն ավելի կենսունակ էին, քան կոմկուսի տարբեր կառույցներն ու ռայկոմները, որոնք կորցրել էին իրենց հեղինակությունն անգամ իշխանության միջին և ստորին օղակներում: Կոմիտեն ձևավորում էր դիրքորոշումներ, որոնք արտահայտում էին հասարակության տրամադրությունները, միևնույն ժամանակ` համահունչ էին համաշխարհային համատեքսին: Առանց բարձրագոչ հայտարարությունների` «Ղարաբաղ» կոմիտեն դարձել էր խորհրդային կայսրության հիմնական մարտահրավերներից մեկը:
1988-ի երկրաշարժի առիթն օգտագործելով` Մոսկվան հրահանգեց «Ղարաբաղ» կոմիտեի անդամների ձերբակալությունը: Շարժման տղաները տեղափոխվեցին մոսկովյան ամենախիստ բանտերը, սակայն համազգային շարժումը ոչ միայն չկասեցվեց, այլ նոր թափ ստացավ` ի շնորհիվ Դավիթ Շահնազարյանի, Ալբերտ Բաղդասարյանի, մյուսների, այսպես կոչված` «Ղարաբաղ» կոմիտե-2-ի, որը համազգային համախմբման նոր ալիք բարձրացրեց Հայաստանում: 1989-ի մայիսին կոմիտեի տղաները` համազգային ճնշման ներքո, ազատ արձակվեցին: Հենց այդ ժամանակ էլ Հայաստանում, ըստ էության, տեղի ունեցավ փաստացի հեղափոխությունն, որովհետև կոմիտեի տղաները ձերբակալվեցին` որպես շարժման առաջնորդներ, բանտից վերադարձան` որպես փաստացի իշխանություն: Այդպես էր ոչ միայն հանրային ընկալման մեջ, միջազգային արձագանքներում, այլ նույնիսկ` մոսկովյան իշխանության տեսանկյունից, որովհետև շարժման գործիչների ձերբակալությունը Հայաստանում վերջնականապես բարոյազրկեց կոմունիստական իշխանությունը:
Հայաստանում հասունանում էր կոմունիստական իշխանության տապալման պատմական պահը: 1989թ-ի նոյեմբերին ձևավորվեց ՀՀՇ-Ն, որը 1990թ-ի Գերագույն խորհրդի ընտրություններում հաղթանակ տարավ: Ընդ որում` ՀՀՇ-ն կոմունիստներին հաղթեց սովետական օրենսդրությամբ ու ընտրակարգով` ձևավորելով միանգամայն լեգիտիմ իշխանություն անգամ ԽՍՀՄ սահմանադրության տեսանկյունից:
Օգոստոս 4-ին Լևոն Տեր-Պետրոսյանն ընտրվեց Գերագույն խորհրդի նախագահ. Հայաստանում կոմունիստական իշխանությունը տապալվեց:
