Վրաստանում սեպտեմբերի 3-11-ը տեղի ունեցող ՆԱՏՕ-ի հերթական զորավարժությանը Հայաստանի մասնակցության կամ ավելի ճիշտ՝ չմնասնակցության հարցը դարձել է ոդիսականի առարկա: Բանն այն է, որ նախ հայտնի էր, որ Հայաստանը մասնակցելու է նաև այդ զորավարժությանը: Նաև, որովհետև մի քանի շաբաթ առաջ մասնակցեց Վրաստանում ՆԱՏՕ-ի մեկ այլ զորավարժության: Հետո հանկարծ հայտնի դարձավ, որ Հայաստանը վերջին պահին հրաժարվել է մասնակցել: Պատճառը ոչ մեկին հայտնի չէ, համենայնդեպս՝ հանրային իմաստով: Հայաստանի ՊՆ-ն հայտարարել է այսօր, որ Հայաստանը չէր էլ ասել, թե անպայման մասնակցելու է: Բայց Հայաստանը հակառակն էլ չէր ասել, և ընդհանրապես Հայաստանը բան չի էլ ասում, կամ ինքն էլ չի հասկանում, թե ինչ է ասում, երբ խոսքը վերաբերում է նմանօրինակ վիճակների:
Առաջինը, որ իբրև բացատրություն հանրությունը գտնում է ինքն իր համար, դա այն է, որ Հայաստանը հրաժարվել է Ռուսաստանի պարտադրանքից ելնելով: Դա միանգամայն հավանական կամ իրատեսական ենթադրություն է: Բայց այդ դեպքում հարց է առաջանում, թե ինչու նույն Վրաստանում մեկ այլ զորավարժության դեպքում Հայաստանին չարգելեցին կամ չխանգարեցին, իսկ այժմ արեցին դա: Բացատրություն կարելի է գտնել նաև դրան, ասելով, որ ԱՄն-Ռուսաստան հարաբերությունը լարվածության նոր առիթ ստացավ, Վաշինգտոնը հայտարարեց ՌԴ դիվանագիտական ներկայացուցչությունները խուզարկելու մասին, Մոսկվան դա շատ համարեց և Հայաստանին արգելեց մասնակցել ՆԱՏՕ-ի վարժանքին:
Անկեղծ ասած, որքան էլ աներկբա փաստ է Ռուսաստանի գերիշխանությունը Հայաստանի արտաքին քաղաքական որոշումներում, այդուհանդերձ դժվար է պատկերացնել, որ Մոսկվան կարող էր լրջորեն մտածել այդպիսով Արևմուտքին պատասխանելու մասին, որովհետև Արևմուտքի համար, խոշոր հաշվով, որևէ նշանակություն չունի՝ մասնակցեց Հայաստանը, թե ոչ: Մասնակցությունը պետք է հենց Հայաստանին, որովհետև Հայաստանը դրա շնորհիվ է, որ ստեղծում է տարածաշրջանում և այդ թվում՝ առաջին հերթին ղարաբաղյան խնդրում ռազմա-քաղաքական բալանս ապահովելու հնարավորություն: Այդ բալանսի ապահովումն է, որ Հայաստանին թույլ է տալիս զսպած պահել Ադրբեջանին, ոչ թե «Իսկանդերը»: Եթե խախտվի տարածաշրջանային բալանսը, ապա այդ դեպքում «Իսկանդերն» առաջինն է ընկնելու «լարից»:
Հետևաբար, եթե դիտարկենք Հայաստանի ՆԱՏՕ-ի զորավարժությանը չմասնակցելու այսպես ասած ռուսական հետքը, ապա այստեղ ոչ թե Արևմուտքին վնասելու, այլ թերևս Հայաստանին վնասելու առումով կամ շարժառիթով: Հետևաբար պետք է փորձել հասկանալ, այդ դեպքում, թե ինչո՞ւ է Ռուսաստանը որոշել վնասել Հայաստանին, ինչի՞ համար, ի՞նչ շարժառիթով, և դա Հայաստանի սահմաններից դու՞րս, թե՞ ներս գտնվող շարժառիթ է: Միևնույն ժամանակ պետք է դիտարկել նաև այլ շարժառիթներ, արդեն ոչ թե Ռուսաստանի մասով, այլ Հայաստանի չմասնակցության այլ վարկածի: Ի վերջո բացառել պետք չէ, որ չմասնակցությունը Երևանի պատասխանն է «Չեմբեռլենին»:
Հիշենք՝ ի՞նչ տեղի ունեցավ մի քանի օր առաջ հայ-ադրբեջանական սահմանին: Ադրբեջանը Տավուշում կրակ բացեց ԵԱՀԿ դիտորդական խմբի դիտարկման ընթացքում, թույլ չտալով դուրս գալ առաջնագիծ: Ի՞նչ արեց ԵԱՀԿ-ն: Դիտորդական գրասենյակի ղեկավար Անջեյ Կասպրշչիկը հայտարարեց, թե Չինարի գյուղի այնպիսի տեղում էին, որ չէին կողմնորոշվում, թե որտեղից է կրակը: Այլ կերպ ասած, Կասպրշչիկը, որ ԵԱՀԿ գործող նախագահի անձնական ներկայացուցիչն է, հայտարարեց, որ ադրբեջանցիները լավ են արել կրակել են: Եվ ահա, դրանից հետո հանկարծ Հայաստանը հրաժարվում է մասնակցել Վրաստանի բազմազգ զորավարժությանը, ինչը գուցե Երևանի պատասխանն է միջազգային հանրությանը, որում կա դժգոհություն Չինարիի միջադեպի հետ կապված վերաբերմունքից կամ արձագանքից: Սակայն, եթե անգամ այսպես ասած բարոյական տեսանկյունից այդպիսի պատասխանի հիմքերը լիուլի են, քաղաքական տեսանկյունից այդպիսի պատասխանը ուղղակի անհամարժեքություն է, մեղմ ասած: Որովհետև միջազգային հանրությանն այդպիսի պատասխան կարող է տալ նա, ով գոնե կիսով չափ համարժեք պատասխան է տալիս իր դաշնակցին կամ դաշնակցային բլոկին, որը գործնականում մահաբեր զենքով անխնա սնում է իր իսկ հակառակորդին:
