Հայաստանի ֆինանսների նախարարության հրապարակած հաշվետվության համաձայն՝ Հայաստանի 1000 խոշոր հարկատուները ընթացիկ տարվա առաջին եռամսյակում պետական բյուջե 1,3 տոկոսով ավելի քիչ գումար են փոխանցել, քան 2014 թվականի նույն ժամանակահատվածում: Թվային արտահայտությամբ խոսքը մոտ 154 միլիարդ դրամի մասին է, ինչը Հայաստանի պարագայում, իհարկե, ահռելի թիվ է եռամսյակի համար, և նույնիսկ թերևս տարվա կտրվածքով անգամ:
Հիշեցնենք, որ 2015 թվականի առաջին եռամսյակը Հայաստանի համար, այսպես ասած, ոչ սովորական եռամսյակ էր: Հայաստանի համար 2015 թվականի առաջին երեք ամիսները առաջին երեք ամիսներն էին ԵՏՄ 170-միլիոնանոց շուկայի պայմաններում: Եվ փաստորեն երեք ամիսները բավական էին, որ այդ շուկայի առասպելը հօդս ցնդեր, տվյալ դեպքում տնտեսական վիճակագրության առումով ցնդեր 154 միլիարդ դրամի չափով:
2015 թվականի հունվարի 2-ից Հայաստանը Եվրասիական տնտեսական միության անդամ է, որին անդամակցելու չարաբաստիկ որոշումը կայացվել է 2013 թվականի սեպտեմբերի 3-ին: Անդամության առաջին երեք ամիսները բավական էին, որպեսզի Հայաստանի համար ԵՏՄ կորստաբերությունը դառնար միանգամայն շոշափելի իրականություն: Այսինքն՝ Հայաստանի ու ԵՏՄ-ի, այսպես ասած, մեղրամիսը կատարյալ հիասթափությամբ է ավարտվել Հայաստանի համար: Հարսն է Հայաստանը, թե փեսան՝ արդեն, ըստ էության, կարևոր էլ չէ տվյալ դեպքում:
Միևնույն ժամանակ, իրավիճակը բավական նուրբ է, և, ըստ էության, Հայաստանի ԵՏՄ անդամակցության որոշումը կայացրել են այն 1000 խոշոր հարկատուները կամ նրանց գերակշռող մեծամասնությունը, որոնք այս կամ այն կերպ ներկայացված, սերտաճած են քաղաքականությանն ու իշխանություններին: Հայաստանում, ըստ էության, չկա առանց այդ սերտաճածության խոշոր բիզնես: Եվ այս իմաստով թվում է, որ Հայաստանում պետք է հասունացած լիներ քաղաքական ըմբոստությունն ընդդեմ ԵՏՄ-ի, քանի որ որոշում կայացնողներն իրենք, ըստ էության, զգում են, թե ինչ խնդիրների առաջ է կանգնել ԵՏՄ-ում պահածոյացվող Հայաստանը:
Մյուս կողմից, սակայն, այստեղ, իհարկե, կան կարևոր նրբերանգներ, և պատկերը հստակեցնելու համար պետք է ամբողջացնել այդ նրբերանգները: Ի մասնավորի՝ արդյո՞ք պետական բյուջեի եկամուտներից բացի, նվազել են այդ խոշոր հարկատուների, այսպես ասած, անձնական բյուջեները: Սա, իհարկե, պարզ չէ, համենայնդեպս երկրում ստվերային տնտեսության և կոռուպցիայի բարձր մակարդակի առկայության պայմաններում շատ դժվար է հաշվել այս խնդիրը: Մինչդեռ հենց այստեղ կարող է թաքնված լինել շան գլուխը, երբ, այսպես ասած, բիզնես-իշխանություն սերտաճած որոշմամբ կայացված ընտրության կորուստները փոխհատուցում է պետական բյուջեն:
Այսինքն՝ խոշոր հարկատուները, որոնք նույնն է թե՝ քաղաքական իշխանությունն են սերտաճածության սկզբունքով, պետական բյուջեի եկամուտների նվազման հաշվին են փոխհատուցում իրենց քաղաքական գործունեության և որոշումների արդյունքում առաջացած տնտեսական կորուստները: Ասել կուզի՝ եթե օբյեկտիվ պայմաններում բյուջեի եռամսյակային եկամուտները պետք է նվազեին 70 միլիարդով, իսկ մյուս 70 միլիարդը, այսպես ասած, լինելու էր խոշորների կորուստը տնտեսական անբարենպաստ իրավիճակից, ապա այս դեպքում խոշորների կորստի մասն էլ «հաշվանցումե է կատարվում հարկատուների ուսին, և ստացվում է, որ բյուջեի մուտքերը եռամսյակային կտրվածքով նվազել են 154 միլիարդով:
Իսկ քանի դեռ Հայաստանում բիզնես-իշխանությունը կարող է իրեն թույլ տալ նման «հաշվանցումներե՝ ստվերի և կոռուպցիայի միջոցով, ԵՏՄ դեմ քաղաքական ըմբոստություն չի լինի: Իսկ բիզնես-իշխանությունը իրեն միշտ կարող է թույլ տալ նման «հաշվանցումներե ստվերի և կոռուպցիայի շնորհիվ, քանի դեռ Հայաստանում չկա քաղաքական կամ քաղաքացիական ըմբոստության այն մակարդակը, որը իշխանություններին կստիպի իրական պայքար մղել ստվերի և կոռուպցիայի դեմ: Այդ դեպքում արդեն, երբ համակարգը չկարողանա սեփական քաղաքական որոշումներից եկող անձնական կորուստները չեզոքացնել բյուջեի հաշվին, համակարգը ստիպված կլինի մտածել առկա վիճակի իրական, խորքային պատճառների, այդ թվում և՝ իր իսկ որոշմամբ Հայաստանը ԵՏՄ-ում պահածոյացնելու աղետալիության մասին:
