Մեր ժամանակների մեծագույն հայ կոմպոզիտորներից մեկը՝ Տիգրան Մանսուրյանը, երեկ հարցազրույց է տվել «Հայկական ժամանակին», որի ընթացքում իր խոսքն է ասել ՀՀ-ում արվեստից մինչեւ քաղաքականություն տիրող իրավիճակի մասին:
…- Մաեստրո, կառանձնացնե՞ք Հայաստանում ստեղծագործող երիտասարդ կոմպոզիտորներից մեկ-երկու անուն, որոնք խոստումնալից են եւ որոնց հետ, օրինակ, Դուք մեծ հույսեր եք կապում:
– Արթուր Ավանեսովի երաժշտությունը, իր կոմպոզիտորական արվեստը շատ բարձր եմ գնահատում: Ինձ համար շատ թանկ անուն է ինքը: Ես հավատում եմ նրան: Շատ լավ դաշնակահար է, ինտելեկտուալ մարդ է, կապված է աշխարհում իր սերնդի տարբեր երաժիշտների հետ՝ կատարողներ, կոմպոզիտորներ, շատ է ճամփորդում, շատ է ձայնագրվում արտերկրում: Երբեմն նեղվում է այստեղի անուշադրությունից, ես էլ իրեն ասում եմ՝ պետք է դիմանալ, բոլոր դեպքերում պետք է հանգիստ վերաբերվել ուշադրության պակասին. մեր հոգսերի, հետաքրքրությունների կենտրոնում չէ երաժշտությունը եւ, առհասարակ, արվեստը: Ես գրախանութ եմ մտնում, տեսնում եմ՝ ի՜նչ հետաքրքիր գրքեր են թարգմանված, Աստված իմ: Հայերենով ի՜նչ անուններ կան, միջազգային հսկա գրական աշխարհ մուտք է գործել: Ես կերազեի մեր գրախանութներում հայերենով այդպիսի գրքեր տեսնել իմ երիտասարդության տարիներին: Հիմա կան այդ գրքերը, բայց դրանց նկատմամբ հետաքրքրություն չեմ տեսնում: Ափսոս:
– Հայաստանում այսօր բազմաթիվ ու բազմազան փառատոններ են կազմակերպվում, այդ թվում՝ մի քանի երաժշտական: Դրանք ա՞յն են, ինչ որ պետք է լինեն, Ձեզ գոհացնո՞ւմ են: Կամ՝ հանդիսատեսի հետաքրքրությունը բավարա՞ր է երաժշտական այդ միջոցառումների նկատմամբ:
– Ֆիլհարմոնիայի նվագախումբը, օրինակի համար, հիանալի ծրագիր է իրականացնում: Գիտե՞ք, սովետական տարիներին մեր երաժշտական իրականությունը այնպիսին էր, որ Կոնսերվատորիայից սկսած մինչեւ ֆիլհարմոնիական համերգային սրահ, պայմանական մի թիվ ասեմ, 50 գործ էր անվերջ կրկնվում՝ դասին էլ, համերգին էլ, ռադիոյով, հեռուստատեսությամբ, ձայնագրությունների ժամանակ: Դա փոքր թիվ է: Իսկ այնքան գործեր կային, որ երբեւէ չէին հնչել այստեղ: Ընդ որում՝ դասականների գործեր: Հիմա տեսեք՝ Բրուկներից այս տարի քանի-քանի գործեր լսեցինք Ֆիլհարմոնիայի դահլիճում: Բրուկները խոշորագույն սիմֆոնիստներից է, մեծ անուն՝ ավստրիական դպրոցի:
– Բայց այդ փառատոնների ժամանակ դահլիճները շատ հաճախ մեկ-երրորդով են լեցուն լինում կամ ավելի քիչ: Ինչո՞վ է դա պայմանավորված, ըստ Ձեզ:
– Ես կարծում եմ, որ տարբեր են պատճառները: Գովազդի պակասն է… Գիտե՞ք, օրինակի համար, եթե համերգին ներկա է լինում որեւէ նշանավոր անձ եւ իր շուրջը կարող է հավաքել մարդկանց, անմիջապես դահլիճը լցվում է: Երբեմն ուշադրությունը գալիս է կողմնակի բաներից, չես էլ կարող բացատրել, թե ինչպես է լինում: Անուններ կան, որոնք շատ մեծ հեղինակություն են աշխարհով մեկ, այստեղ ծանոթ չեն: Այդ մարդկանց համերգին կարող է փոքր սրահ լինել, իսկ նրանք սովոր չեն կես դահլիճների: Այդ բաները նոր են սկսվում, այնքան դժվար է կյանքը կարգավորել՝ երաժշտական ամբողջ շարժումները, պրոցեսներ եւ այլն: Թոփչյանը, օրինակի համար, համերգներով լինում է Եվրոպայում, Արեւելքում: Տեղյակ են մեր երիտասարդները՝ ինչը ինչոց է, բայց լայն լսարանը՝ դեռ չէ: Ավելի շատ մեր երիտասարդները փոփ-աստղերի անունները գիտեն: Այնպես կարեւորում են դրանք: Ես մեկ-մեկ զարմանում եմ՝ էս ինչ լավատեղյակ են, էս ինչ անուններ են, որտեղի՞ց գիտեն դրանք: Ես այդ անունները երբեք չեմ լսել: Այսպես է, ինչ անես:
– Ասուլիսի ընթացքում խոսեցիք խորհրդային ժամանակների մասին՝ ասելով, որ կոմպոզիտորների հնարավորությունները սահմանափակվում էին միության տարածքով…
– Այո, դա գաղափարախոսական բնագավառում՝ երաժշտություն, նկարչություն, գրականություն: Մենք պետք է դրսի հետ որեւէ կապ, մրցակցություն չունենայինք: Տարբեր աշխարհներ էինք մենք:
…-Իսկ Հայաստանի ընթացիկ ներքաղաքական գործընթացների մասի՞ն ինչ եք մտածում, հանրահավաքներ են լինում, իշխանափոխության կոչեր: Ի՞նչ հանգրվանի կտանեն դրանք:
– Ես բոլորովին կողմնորոշում չունեմ, չգիտեմ՝ որ դիրիժորական փայտիկն է այս բաները շարժում. այստեղ ժողով է, այնտեղ դիմադրություն… Մենք այն ենք, ինչ-որ կանք՝ մեր ամբողջ ուժերով, այս սահմաններում, այս հարեւանությամբ, անցյալի մեր պատմությամբ: Ի՞նչ պիտի անենք, եղբայր, թուրքերը մեր քթի տակ են, այն կողմն Ադրբեջանն է, սահմանները՝ շատ փոքր կարողություններով՝ Պարսկաստան, Վրաստան: Ընդամենը: Շարժումը քիչ է: Դժվար է, շատ դժվար է մեզ համար: Իսկ ի՞նչ, հո հայտարարելով չէ, կյանքը շատ կոնկրետ բաներից է կազմված: Քանի՞ միլիոն ես դու: Ու՞ր է քո լեզվի ազդեցության ոլորտը, քո հայ լեզուն ի՞նչ ուժ ունի այսօր աշխարհում: Դու գրականությա՞մբ ես աշխարհում հետաքրքրիր, թե՞ հաշվիչ մեքենաներով, որ մերոնք ունեն: Օրինակի համար, այստեղ ունենք փառավոր մի կենտրոն՝ Սինոփսիս: Մենք, պարզվում է, լավ գիտենք այդ կողմերում դրսեւորվել: Հայաստանը այդ տեսակետից կենտրոն է: Պետք է ճիշտ կողմնորոշվենք: Արեւմտահայերենը ոչնչացման եզրին է: Սարսափելի պրոցեսների մեջ ենք մենք, որովհետեւ դպրոցները քանդվում են արեւելքում՝ Սիրիա, Լիբանան: Նահանջ է:
– Ես ճի՞շտ հասկացա, այսօր, ըստ Ձեզ, մեր թիվ մեկ խնդիրը ոչ թե իշխանափոխությունը պետք է լինի, այլ ուրիշ ավելի կարեւո՞ր բաներ:
– Բացարձակ չգիտեմ: Ի՞նչ է նշանակում իշխանափոխություն: Ես չգիտեմ՝ ինչ կարող էին անել, որ չարեցին կամ… Ախր ես չգիտեմ, պետք է բոլոր միավորները մարդու ձեռքի տակ լինեն: Օրինակի համար, վիճահարույց խնդիրներ կան, որոնք, այո, անշուշտ վիճելի են, բայց տեսնում ես, որ տարօրինակ ելք են ստանում դրանք:
– Ի՞նչը նկատի ունեք:
– Չեմ ուզում տարածվել: Ես ինձ չեմ ների, եթե սկսեմ այդ բաները քննարկել: Ուղղակի ես պետք է միավորներ ունենամ՝ բոլոր կողմերի այո-ն, ոչ-ը, ինչու այսպես է, ինչու այսպես չէ: Հո ուզելով չէ, եղբայր:
– Գագիկ Ծառուկյանը, օրինակ, հայտարարել է, որ ինքը պատրաստ է Հայաստանի նախագահ դառնալ: Այդ հեռանկարը Ձեզ մոտ ի՞նչ զգացողություններ է առաջացնում:
– Ես չեմ ճանաչում, բացարձակ չգիտեմ՝ ով է Գագիկ Ծառուկյանը, ինչ է անում, ինչու է անում: Ես իմ գործը ունեմ, ինքը իր գործը ունի, վերջացավ:
Ամբողջությամբ՝ թերթի այսօրվա համարում
Լուսանկարը՝ Armenpress-ի
