Երբ երկար տարիներ Մոսկվայում ապրող ընկերոջս հարցրի, թե արդյո՞ք Մոսկվայում չինովնիկներն ու ոստիկանները բացեիբաց կաշառք են վերցնում, նա տվեց խիստ զարմանալի պատասխան` հայերից այո:
Իսկ ինչո՞ւ. որովհետեւ նրանք գիտեն, որ իրավապահներին դիմելը հայերի շրջանում ընդունված չէ, հակասում է նրանց մենթալիտետին, եւ նրանց մեծամասնության հետ կարելի է հանգիստ տալ եւ առնել: Այս բանաձեւը, թերեւս, բացատրում է, թե ինչու է հայերի համար Մոսկվան դարձել երկիր ավետյաց: Եթե դու հայ ես և շատ թե քիչ նորմալ հագնված, յուրաքանչյուր իրեն հարգող ռուս չինովնիկ գիտի, որ դու իր համար ամենալավ օգնականն ես: Դե, դու սկզբից, իհարկե, կոնյակ-մոնյակ եւ այլն, հետո` ուտուշ-խմուշ, ապա 1-2 հարց ես լուծում քեզ համար` փողով, ապա եւ շատ հանգիստ քո շրջապատում տարածում ես, որ եթե որեւէ մեկը էսինչ չինովնիկի հետ պրոբլեմ ունի, թող դիմի ինձ: Եւ այսպես, հայությունը ՌԴ-ում եւ հատկապես քաղաքամայր Մոսկվայում իրականացնում է կաշառքի միջնորդի իր հիմնական դերակատարումը: Եւ այսպիսի հայերը գնալով ավելի ու ավելի մեծ պահանջարկ են վայելում, որովհետեւ ռուս չինովնիկները, ճիշտ է, միշտ էլ կաշառակեր են եղել, բայց մեկ կամ երկու միջնորդ օղակը նրանց ամենեւին էլ չի խանգարի: Եվ հետո, ո՞վ կարող է հայերի պես քծնել, լեզու թափել, հալեցնել ուզածդ ռուսի: Իհարկե, ոչ ոք:
Ու հիմա, թերեւս, եկել է մի ժամանակաշրջան, երբ հայ սպասարկու խավը այնաստիճան է տիրապետում կոռուպցիոն համակարգին, որ սկսել է իր համար էլ պաշտոններ ու կարգավիճակներ ձեռք բերել, ինչը բնականորեն անհանգստացնում է ռուսներին: Սա, ի դեպ, հայոց պատմությանը ծանոթ դրվագ է, երբ մեր ազգի կարկառուն ներկայացուցիչները ծառայում են, ծառայում, պարգեւներ ու ընծաներ ստանում ու մեկ էլ հանկարծ մեկ օրում կոտորվում, ունեզրկվում, ոչնչացվում: Եւ Լեւոն Չախմախչյանի հետ կատարվողը, թերեւս, պետք է դիտարկել հենց այս կոնտեքստում: Ո՞վ էր այն նախկին նոմենկլատուրշիկը, որ դառնար ՌԴ Դաշնային խորհրդի անդամ, այն էլ Կալմիկիայից: Եւ կույր է պետք լինել չտեսնելու համար, որ սա ընդամենը վերը նկարագրված մեխանիզմի բերած պտուղն է, իսկ թե ինչու է Չախմախչյանը զրկվում այդ պտուղը ճաշակելու հնարավորությունից` ոչ ոք չի իմանա: Գուցե մրցակից հայերի մատն է խառը: Եւ այսուհանդերձ, քանի որ շոշափեցինք Մոսկվայում եւ ընդհանրապես ՌԴ-ում հայերի գործունեության թեման, առանձնացնենք մի քանի կարեւոր առանձնահատկություններ եւս: Մեր հայրենակիցները, օրինակ, շատ մեծ հաջողություններ ունեն ռուս կանանց շրջանում, եթե իհարկե` շագանակագեղձի պրոբլեմներ չունեն: Եւ ահա, մեր այս տիպի հայրենակիցները շատ են սիրում ծառայություններ մատուցել հատկապես հայտնի կանանց, հայտնի մարդկանց աղջիկների, իսկ առավել ռիսկովները` նաեւ նրանց կանանց: Ու կաշառքի միջնորդությունից զատ Մոսկվայում հայերի հիմնական ֆունկցիան դառնում է, այսպես ասած, կենսաբանական, երբ նրանք փորձում են լրացնել արական սեռի բնական պակասությունը ՌԴ-ում: Այս մեթոդից, իհարկե, օգտվում են նաեւ ավելի «ցածր խավի» խոպանչիները, որոնք իրենց մինիմումն են համարում մի միայնակ պառավ գտնելը եւ նրա համար ծերության օրվա բոյֆրենդություն անելը: Իհարկե, հասկանալի է, որ սա էլ դուր չի գալիս ռուսներին, որոնք, սովետական շրջանի հայերի վկայությամբ, «աչքաբացվել» են եւ արդեն առաջվանը չեն: Իսկ վերը նկարագրված գործունեությամբ հիմնականում զբաղվում է, այսպես կոչված, ՙինծիլիգենտ՚ խավը, էլ չենք ասում զանազան ջեբգիրների, թռցնողների, հանցագործների մասին: Եւ հենց այս ամենն է, որ Մոսկվայում ապաստանած միջին հայի վիճակը դարձնում է ավելի ու ավելի անտանելի: Նույնը, ի դեպ, տեղի է ունենում նաեւ հայ-ռուսական հարաբերություններում:
Հ.Գ. Վերջերս մի զարմանալի դեպքի մասին իմացա. Մոսկվայում ապրող մի ընտանիք ՀՀ-ում ապրող եղբորը կանչել էր Մոսկվա, թե` արի, էստեղ մի կին կա, բոյֆրենդ է ուզում, արի: Էս հայաստանցի բոյֆրենդին տարել էին հանձնել էդ կնոջը. սա էլ 3 օր պահել էր, հետո խաբար արել, թե` եկեք տարեք, չեմ ուզում սրան: Այսպես երեխա ժամանակ գյուղացի երեխաներըէգ ճագարների համար որձ էին տանում-բերում:
