«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է Գլոբալիզացիայի և տարածաշրջանային համագործակցության վերլուծական կենտրոնի խորհրդի նախագահ Ստեփան Գրիգորյանը:
– Պարոն Գրիգորյան, Եվրամիության արտաքին հարցերով բարձր ներկայացուցիչ Ֆեդերիկա Մոգերինին և Արևելյան հարևանության քաղաքականության և ընդարձակման բանակցությունների հարցով հանձնակատար Յոհանես Հահնը ներկայացրել են Եվրոպական հարևանության ծրագրի թարմացված տարբերակը: Ենթադրվում է, որ Արևելյան գործընկերության անդամ պետությունների շահերին չվնասելու համար յուրաքանչյուր պետությանն ավելի տարբերակված և առանձնահատուկ մոտեցում կցուցաբերվի: Հետաքրքիր է՝ Հայաստանի դեպքում խոսքն ի՞նչ փաստաթղթի մասին կարող է լինել:
– Եվրամիության ներսում այսօր Արևելյան գործընեկերության մասով կան լուրջ դիտողություններ: Օրինակ՝ մի քանի օր առաջ Ավստրիայի արտգործնախարարը հայտարարեց, որ Արևելյան գործընկերությունը պետք է որակապես փոփոխվի՝ հաշվի առնելով այլ պետությունների շահերը՝ փոխի իր քաղաքականությունը: Ակնհայտ է, որ նա նկատի ուներ Ռուսաստանին: Այս ամենը վկայությունն է այն բանի, որ, իրոք, ԵՄ-ում Արևելյան գործընկերության հետ կապված տարբեր կարծիքներ կան:
Փոփոխություններ իսկպաես նախատեսվում են, բայց փաթեթը դեռ ոչ միայն Հայաստանի, այլև մյուս պետությունների համար վերջնականապես պատրաստ չէ: Օրինակ՝ Մոլդովան, Ուկրաինան և Վրաստանը ստորագրեցին Ասոցացման համաձայնագիրը, բայց մենք չենք տեսնում այդ պայմանագրերի ռեալիզացիան: Նրանք հիմա մտածում են՝ ինչ տարբերակ գտնեն երկրների համար, որպեսզի հաշվի առնվի նաև Ռուսաստանի ցավոտ արձագանքը:
Հայաստանի դեպքում ակնհայտ է, որ այս Ասոցացման համաձայնագրի տնտեսական մասի վերաբերյալ խոսք լինել չի կարող: Մեզ համար, որքան հասկանում եմ, մտածում են քննարկումներ սկսել առայժմ: Այսօր այդպիսի քննարկումներ, բանակցություններ չկան, երկու կողմն էլ մտածում են առաջարկների մասին:
Կարծում եմ Հայաստանի դեպքում պետք է անպայման թողնել Ասոցացման համաձայնագրի քաղաքական մասը: Այնտեղ կա և՛ դատական մարմինների բարեփոխումների, կրթության գիտության, մարդու իրավուքնների հետ կապված շատ կարևոր հարցեր: Այն հատվածը, որը նախկինում կոչվում էր Ասոցացման համաձայնագրի քաղաքական մաս, պետք է Հայաստանի դեպքում թարմացնել: Հաշվի առնելով, որ մենք ԵՏՄ անդամ ենք, պետք է այլ մոտեցում ցուցաբերվի, որպեսզի պարզ դառնա, թե Արևելյան գործընկերության մեջ՝ Հայաստանի դերը ո՞րը պետք է լինի, ընդհանրապես կա՞ այդպիսի դեր, թե՞ ոչ:
-Առանձնացված և տարբերակված մոտեցումը Հայաստանի դեպքում նիշի իջեցում չէ՞: Այսինքն՝ Հայաստանը որպես ԵՏՄ անդամ երկիր, մնացած բոլոր պետություններից ավելի պակաս կարևորության փաստաթուղթ կստորագրի, այդպե՞ս է:
-Հենց այդպես էլ կլինի՝ Հայաստանը կլինի ավելի ցածր մակարդակով, քանի որ մենք Եվրասիական տնտեսական միության անդամ ենք: Բայց ես գտնում եմ, որ բարեփոխումների հետ կապված մասը անպայման պետք է թարմացնել, դա պետք չէ խզել, կողմերը դա չեն ուզում: Հարաբերությունների մակարդակը չի կարող լինել այն, ինչ կա Վրաստանի Ուկրաինայի ու Մոլդովայի դեպքում:
Պետք է հասկանալ, որ ԵՏՄ անդամ է նաև Բելառուսը, որն Արևելյան գործընկերությունում ընդհանրապես չկա՝ ֆորմալ անդամ է այդ ծրագրի, բայց ռեալ ոչինչ չի անում: Մենք պետք է անենք ամեն ինչ, որ չհայտնվենք Բելառուսի ստատուսում: Մենք դա չպետք է թույլ տանք, քանի որ մենք ազատության ու ժողովրդավարության ավելի բարձր աստիաճան ունենք։
– Իսկ մեր կառավարությունն ունի՞ այդ պատրաստակամությունը:
– Մեր կառավարությունն էլ է ուզում այդ բարեփոխումները: Մեր պետք է փորձենք վերաթարմացնել Ասոցացման համաձայնագրի քաղաքական հատվածը:
Դուք գիտեք, որ մայիսին Ռիգայում կլինի Եվրամիության գագաթաժողովը, նախագահում է Լատվիան: Շատ կարևոր է Ռիգայում փաստաթուղթ ստորագրել: Ոչ միայն Հայաստանը, այլև Եվրամիությունը մտածում են դա անել: Ձեր նշած հայտարարությունն էլ դրա վկայությունն է: Պարզապես Եվրամիության անդամ երկրները տարբեր մոտեցումներ ունեն Արևելյան գործընկերության մասին. ես արդեն նշեցի Ավստրիայի արտգործնախարարի բավականին հոռետեսական հայտարարությունը Արևելյան գործընկերության մասին:
