Friday, 30 09 2022
Փաշինյանը կմասնակցի ԵՄ գագաթնաժողովին, չի բացառվում Էրդողանի հետ հանդիպումը
Փաշինյանը կոչ արեց Փելոսիի՝ Հայաստան այցին հակառուսական կոնտեքստ չտալ
Խաղաղության պայմանագրի հիմքում պետք է լինի Հայաստանի և Ադրբեջանի կողմից փոխադարձաբար տարածքային ամբողջականության ճանաչումը. Փաշինյան
Սահմանին մաքսային, սահմանապահ ծառայությունները կարելի է արտապատվիրակել. Փաշինյանը՝ երթուղիների ապաշրջափակման մասին
Ոչ Մոսկվան, ոչ Բրյուսելը, ոչ Վաշինգտոնը պատրաստ չեն ճանաչել Ղարաբաղի անկախությունը և պատրաստ չեն Ղարաբաղը ճանաչել որպես ՀՀ-ի մաս. վարչապետ
ՀՀ-ն պատրաստել էր տարածաշրջանի կոմունիկացիաների բացման հետ կապված նախագիծ, որը հրաժարվել է ստորագրել Ադրբեջանը. վարչապետ
Հայ-ադրբեջանական սահմանին իրադրության փոփոխություն չի արձանագրվել. ՀՀ ՊՆ
Ժնևում պետք է սկսվեն առարկայական բանակցություններ խաղաղության պայմանագրի տեքստի մշակման շուրջ. վարչապետ
Մեր ջանքերն ուղղված են արցախահայության անվտանգությանն ու իրավունքների ապահովմանը
Չի կարելի խոսել մի երևույթի հոգեհանգստի մասին, որը դեռ չի ծնվել. Փաշինյանը՝ խաղաղության դարաշրջանի մասին
Վարչապետը հայտնեց, թե ինչ նկատի ունի, երբ խոսում է սահմանին միջազգային դիտորդական առաքելություն տեղակայելու մասին
Ես Պրահա մեկնելու որոշում ունեմ, իսկ թե այնտեղ Էրդողանի հետ կհանդիպեմ, թե ոչ՝ դեռ հստակ չէ. Փաշինյան
22:00
Ստոլտենբերգը մեկնաբանել Է Զելենսկու խոսքերը ՆԱՏՕ-ին անդամակցելու հայտի մասին
Հայաստանը պետք է հայտարարի, որ չի ճանաչում ՌԴ կողմից ուկրաինական տարածքների բռնակցումը
Ասել, թե Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև սահման չկա, նշանակում է ասել, որ ՀԱՊԿ չկա. Փաշինյան
Երաշխավորված անվտանգություն կարող է ապահովել միայն խաղաղությունը. Նիկոլ Փաշինյան
Վաշինգտոնը, Բրյուսելը և Մոսկվան պատրաստ չեն Ղարաբաղը ճանաչել Հայաստանի մաս. Նիկոլ Փաշինյան
Բանակցային գործընթացի մանրամասների մասին տեղյակ է բավականին լայն շրջանակ. վարչապետ
Դա ի՞նչ խոսույթ է, ի՞նչ Արևելյան Զանգեզուր, մենք անուն ունենք անգամ նախագծին՝ Հայկական խաչմերուկ
Արցախի պետական նախարարի նախագահությամբ գումարվել է թվայնացման խորհրդի նիստ
21:00
Արժույթի միջազգային հիմնադրամը նախազգուշացրել է աշխարհում պարենային անվտանգության վատթարացման մասին
Հայաստանը պատրաստվո՞ւմ է դուրս գալ ՀԱՊԿ-ից
Եկել ենք այն եզրակացության, որ ճիշտ է զոհվածների անունները հրապարակել ինստիտուցիոնալ մեխանիզմով. Նիկոլ Փաշինյան
Երկու օրից ՀՀ-ն ու Ադրբեջանը կսկսեն խաղաղության պայմանագրի տեքստի առարկայական քննարկումը. Փաշինյան
20:50
Բայդենը հայտարարել է, որ ԱՄՆ-ն կաջակցի հողերը վերադարձնելու Ուկրաինայի ջանքերին
Ինչքան սուր է վիճակը, այդքան սուր է խաղաղության անհրաժեշտությունը․ Նիկոլ Փաշինյան
Ցանկացած պատերազմ դիվանագիտական ճգնաժամի արդյունք է. Երվանդ Թարվերդյան
Դիրքորոշման փոփոխություն տեղի չի ունեցել․ Փաշինյան
Վարչապետի կարծիքով՝ Ադրբեջանի սեպտեմբերյան ագրեսիայի որոշման վրա էական ազդեցություն են ունեցել Ուկրաինայի շուրջ իրադարձությունները
Հանդիպե՞լ, ինչի՞ համար․ Փաշինյանը նախկին նախագահների հետ հանդիպման մասին

Երբ ենք Հռոմի պապից ավելի կաթոլիկ դառնում

«Առաջին լրատվականի» զրուցակիցն է ԳԱԱ պատմության ինստիտուտի տնօրեն Աշոտ Մելքոնյանը


– Պարոն Մելքոնյան, նորանշանակ քաղաքապետ Կարեն Կարապետյանը քաղաքապետարանի աշխատակիցների համար ռուսաց լեզվի դասընթացներ է կազմակերպում: Դուք «ՀՀ լեզվի մասին» օրենքի փոփոխությանն ընդդիմացողներից էիք: Ի՞նչ հետևություններ եք անում:


– Ի սկզբանե մենք պետք է երկու խնդիր միմյանց հետ չշփոթենք. օտար լեզուների, այդ թվում` ռուսերենի կարևորությունը ոչ ոք կասկածի տակ չի դնում, բայց եթե որևէ օտար լեզու, այդ թվում` ռուսերենը, մտնելով մեր կենցաղ, այնքան պետք է խորանա, որ դուրս մղի մայրենին, պետական լեզուն, լավ է` մենք մնանք մեր հայերենի շրջանակներում, օտար լեզու չիմանանք, քան մոռանանք մայրենին և նախապատվությունը տանք որևէ օտար լեզվի, այլապես կհայտնվենք նույն իրավիճակում, ինչ վիճակում այսօր հայտնվել է Ղրղզստանը, որտեղ մայրենիով` ղրղզերենով, դպրոց գոյություն չունի, ամբողջն անցել են ռուսերենին:


– Որպես պատմաբան` պատմական ո՞ր ժամանակահատվածի հետ կարելի է համեմատել մեր ներկա փուլը, ի՞նչ վերլուծություններ եք արել: Ե՞րբ ենք մենք հայտնվում այսպիսի իրավիճակներում, երբ լեզվի գոյությունը կասկածի տակ է դրվում:


– Շատ հետաքրքիր հարց էր. պատմական ամենադժնդակ ժամանակահատվածում, երբ Հայաստանը մղձավանջային վիճակում է եղել (օրինակ` ուշ միջնադարում), մեր ամբողջ գրագրությունը, գրականությունը, մատենագրությունը, ամեն ինչ արվել է մայրենիով: Օտար տիրապետության պայմաններում շատ հետաքրքրական է, որ ե՛ւ ժողովուրդը, ե՛ւ առավել ևս մտավորականությունը, որը համարվում է տվյալ լեզվի դասական տարբերակի կրող, միշտ նախապատվությունը մայրենիին են տվել: Զարմանալիորեն պետականության պայմաններում (ընդ որում` պետականություն ասելով` ի նկատի ունեմ ե՛ւ առաջին հանրապետությունը, ե՛ւ երկրորդ հանրապետությունը), առաջին հանրապետության ժամանակ 19 թվականի դեկտեմբերին ընդունվեց Լեզվի մասին օրենքը: Բնականաբար, երկուսուկես տարվա ընթացքում հնարավոր չէր այն արմատապես մտցնել կիրառության մեջ, գործավարության լեզու դարձնել, և ռուսերենը շարունակում էր տիրապետել, ռուսական կայսերական օրենքների ժողովածուն շարունակում էր մնալ գործողության մեջ, և փոխարենը նորը չստեղծվեց: Ինչ վերաբերում է խորհրդային շրջանին, այնտեղ էլ, բնականաբար, էլի նախապատվությունը տրվում էր ռուսերենին, որովհետև Մոսկվայի հետ կապը մշտապես իրականացվում էր այդ լեզվով, բայց դա ինչ-որ տեղ հասկանալի էր: Անկախ պետականության պայմաններում ինձ համար անհասկանալի է: Առաջին գծում պետք է լինի մայրենին, և այն կատարյալ տիրապետելուց հետո նոր պետք է անցնենք այլ լեզուների: Որևէ օտար լեզվի իմացություն մայրենի լեզվի հաշվին ինձ համար անընդունելի է: Այսօր մեր Երևանի պատկերը պետք է արմատապես փոխել: Ցանկությունս է, որ իսկապես մի օր տեսնեմ Երևանը դարձել է ՀՀ մայրաքաղաք, և օտարալեզու վահանակները (անգլերենից մինչև ռուսերեն) փոխարինվել են հայերենով: Բերեմ Վրաստանի օրինակը` «ֆ » տառը չունեն, «ֆանտա» բառը թարգմանում են վրացերենով` «փանթա», գրում են միայն «փանթա»: Մեզանում, սակայն, գործարարը, դեռ իր բիզնեսը չստեղծած, խանութի, գրասենյակի ցուցանակները պատվիրում է օտար լեզվով: Միշտ պետք է այդ ցուցանակների վրա գերակշռի օտար լեզվով վերտառությունը, հայերենը կարող է խեղճուկրակ տեղ ունենալ: Մեզանում զարմանալի օտարամոլության դրսևորում է, որ ուրիշների մոտ երևի թե չես կարող գտնել:


– Սաակաշվիլին օրերս Հայաստանում էր: ԿԳ նախարար Արմեն Աշոտյանն իր ելույթը ռուսերենով կառուցեց, որից հետո Սաակաշվիլին իր ելույթը վրացերենով է կառուցել, նշել, որ ժողովուրդները պետք է իրենց ազգային լեզվով խոսեն: Սերժ Սարգսյանը, հասկանալով պահը, հայերեն է իր խոսքը կառուցել: Սաակաշվիլին, տեղյակ լինելով մեզ մոտ լեզվի հետ կապված խնդիրներին, կարելի է ասել` հորդորեց մայրենին պահպանել:


– Այն, որ Վրաստանում մայրենիի տեղն ու դերը շատ ավելի ընդգծված է, դրանում երկրորդ կարծիք չկա: Մշտապես լինելով Վրաստանում` դրանում համոզվել եմ: Մեզանում խորհրդային ժամանակների իներցիայով շարունակում ենք ռուսերենին նախապատվություն տալ, և զուգահեռաբար գլոբալիզացիայի պայմաններում դրան գումարվել է անգլերենը: Արդյունքում հայտնվել ենք մի իրավիճակում, երբ մեր մայրենին արդեն հարվածների է ենթարկվում նաև անգլերենի կողմից: Քավ լիցի, որևէ բան չունեմ ո՛չ անգլերենի, ո՛չ ռուսերենի դեմ, բայց մեզանում զարմանալի հոգեբանություն է, երբ ասում են` երեխաս փայլուն անգլերեն է խոսում կամ փայլուն ռուսերեն է խոսում, չես կարող հայ ծնողից լսել, որ հպարտանա` իր երեխան անսխալ հայերենով է խոսում: Սա ստրկամիտ հոգեբանություն է, որը, ցավոք սրտի, անկախության 20-րդ տարում շարունակվում է մեզանում գոյատևել: Բնականաբար, այս հոգեբանությունն էլ գնում է դեպի իշխանություն, մանավանդ այնտեղ, երբ մեկ այլ երկրի ղեկավարը կարող է ակնարկել, որ իր լեզուն նահանջ է արձանագրել Հայաստանում, բնականաբար, մենք Հռոմի պապից ավելի կաթոլիկ ենք դառնում և փորձում հաճոյանալ այս կամ այն երկրի ղեկավարի ցանկությանը և արձանագրել, որ իբր Հայաստանում ռուսերենը նահանջ է ապրել: Ես այդ կարծիքին չեմ, և ամենևին էլ այն կարծիքին չեմ, որ ռուսերենը պետք է դուրս մղել, բայց հայերենը պետք է փայլուն իմանալ, այսինքն` երեխայի մտածողությունը նախ պետք է հայերենով ձևավորվի, որից հետո նոր ցանկացած լեզու կարող ես շրջանառության մեջ դնել:


– Ինչպե՞ս եք վերաբերվում, երբ Կրիվոպուսկովը նշում է, որ ռուսաց լեզուն մեր անվտանգության լեզուն է:


– Ինձ համար ընդունելի չէ, ամեն երկրի անվտանգությունը նրա մայրենիի մեջ է: Հիշենք, որ պահպանողական հոսանքը (19-րդ դարի 40-50-ական թթ.) ասում էր, որ ազգի ողնաշարը, սյունը կազմում են երկու հանգամանք` լեզուն և եկեղեցին: Եվ հիմա փոխել մեկ այլ տարբերակով, ասել, որ մեր երկրի անվտանգությունը մեկ այլ երկրի պետական լեզվի շրջանառությամբ է պայմանավորված` իհարկե համաձայն չեմ դրա հետ: Այդ նույն տրամաբանությամբ ինչո՞ւ չենք ասում, որ Ռուսաստանի անվտանգությունն անգլերենի իմացության մեջ է կամ որպես պետական երկրորդ լեզու շրջանառության մեջ դնելու մեջ է: Բնականաբար, ես գտնում եմ, որ նման մոտեցումն անընդունելի է:


– Փաստորեն, Դուք այն կարծիքին եք, որ քաղաքապետի քայլը դատապարտելի՞ է:


– Եթե այլ լեզվի ուսուցումը պետք է լինի հայերենի հաշվին, ինձ համար անընդունելի է, բայց եթե քաղաքապետարանի աշխատակիցը նորմալ հայերենով կարողանում է հաղորդակցվել և դրանից հետո անհրաժեշտություն կա անցնելու ռուսերենի լրացուցիչ դասավանդմանը, ես դրան դեմ չեմ, բայց ոչ հայերենի հաշվին: Բայց եթե հանկարծ ռուսերենը պետք է քաղաքապետարանում մտնի որպես գործավարության լեզու (իհարկե կասկածում եմ), անշուշտ, ինձ համար անընդունելի է:


– Իսկ ըստ Ձեզ, նման օրենքները, որոշումները ո՞ւր կարող են տանել երկիրը:


– Եթե ստեղծվում է մի նախադեպ, որ օտարալեզու դպրոց է բացվում, տվյալ դեպքում մեր ռազմավարական դաշնակցին հաճոյանալու համար մենք նախապատվությունը տվեցինք ռուսական մի տասը դպրոցի, քաղքենիական խավը նախապատվությունը պետք է տա անգլերենին (առանց վարանելու ասեմ, որ Հայաստանում ապրողների մի զգալի մասի ուղեղները Լոս Անջելեսում է), մի քանի հատ էլ անգլիալեզու դպրոց կբացեն, ինչպես նաև արաբական, թուրքական, իսպանական, ֆրանսիական դպրոցներ: Իսկ հետո ամեն ինչ կկորցնենք, պետականությունը կկորցնենք: Ինչպե՞ս եք պատկերացնում հայ-ադրբեջանական ռազմաճակատի առաջին գծում կանգնած այն զինվորին, որն ունի ֆրանսիական, արաբական, չուչմեկական կրթություն, եթե նա հայ չէ, նրա հոգին «մխտռված» է, նա փոխված է այն իմաստով, որ կիսով չափ է այլևս հայ, նա այլևս հայ հերոսին չի դիտարկում չափանիշ, և բնականաբար այս ամենը անվտանգության խնդիր է. երկրորդ կարծիք չկա այստեղ:


– Անվտանգության լուրջ խնդիր ունե՞նք:


Ես բազմիցս ասել եմ, որ այդ անվտանգության խնդիրը միշտ էլ եղել է, բայց դա միայն անվտանգության խնդրի հետ չպետք է կապենք. լեզուն մտածողություն է, նկարագիր, որը քաղաքացի է ձևավորում և առանց այդ գլխավոր բաղադրիչի` չի կարող ձևավորվել Հայաստանի քաղաքացին:

Բաժիններ
Ուղիղ
Լրահոս
Որոնում