Saturday, 23 01 2021
Saturday, 23 01 2021
Ինչ է իրականում վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանն ասել Շուշիի վերաբերյալ
01:00
Twitter-ն արգելափակել է Իրանի Գերագույն առաջնորդի օգտահաշիվը՝ Թրամփի հասցեին հնչած սպառնալիքի պատճառով. AP
Հերթական կեղծիքի հերքումը թվերով՝ հայագիտության դեմ իբր արշավի վերաբերյալ. ԿԳՄՍ նախկին նախարար
ՀՀ տարածքում կան փակ ավտոճանապարհներ. ԱԻՆ
00:40
ԱՄՆ Կոնգրեսի սենատը հաստատել է Լլոյդ Օսթինի թեկնածությունը պաշտպանության նախարարի պաշտոնում
Ռոմանոս Պետրոսյանը Անդրեա Վիկտորինին է ներկայացրել ոլորտում առաջնային լուծում պահանջող թոփ 3 հիմնախնդիրները
Սանոսյանը Գեղարքունիքի մարզի դպրոցների տնօրենների հետ քննարկել է կրթական համակարգի խնդիրները
Մահացել է անվանի հոգեբույժ Հակոբ Սուրենի Ակիսկալը
00:00
Մահացել է դերասանուհի Միրա Ֆուռլանը, որը նկարահանվել է «Մնալ որղջ» և «Բաբելոն-5» սերիալներում
23:45
Իլոն Մասքը 100 մլն դոլար է խոստացել CO2-ի հավաքման լավագույն տեխնոլոգիայի համար
ՌԴ գլխավոր դատախազությունը հրաժարվել է արտահանձնել ռուսաստանցիներին՝ Բեյրութում տեղի ունեցած պայթյունի գործով
Մոսկվայում նշում են Լենինի մահվան օրը
Հնդիկ զինվորականները կժամանեն Ռուսաստան՝ յուրացնելու C-400-ի շահագործումը
Իսրայելի բանակը խոցել է Լիբանանից ուղարկված ԱԹՍ
22:45
Կիպրոսը բացում է սահմանները բոլոր երկրների զբոսաշրջիկների համար
Պարոնայք, մենք Շուշի ու Արցախի մի հատված այլևս չունենք, ի թիվս շատ տարբեր գործոնների, նաև կոռուպցիայի շնորհիվ
22:20
Չավուշօղլուն նշել է, թե ինչ սպասելիքներ ունի Թուրքիան ԵՄ-ից
22:10
Ազգային գվարդիականներին, վրդովմունքի ալիքից հետո, վերադարձրել են Կապիտոլիում
ՔՊ-ում մի քանի ուղղություններով աշխատանք է, պատրաստվում ենք նաև ընտրությունների
Մեկնարկել է ՀՀ ԱԳ նախարար Արա Այվազյանի աշխատանքային այցը Վրաստան
21:50
Եվրախորհրդարանը Դեմիրթաշին անհապաղ ազատ արձակելու պահանջով բանաձև է ընդունել
Ադրբեջանի հետ սահմանների որոշման գործընթացն իրականացվում է ՀՀ ողջ բնակչությանն ուղղված պատերազմի սպառնալիքով. ՄԻՊ
Մենք էլիտա չունենք․ մեկը Չբռլախ գյուղից է, մյուսը՝ Քնձռլախ
Արցախի խորհրդարանը հավանություն է տվել նոր նախարարության ստեղծման օրինագծին
ԵԱՏՄ-ում ոսկերչական իրերի առևտրի համար կստեղծվեն բարենպաստ պայմաններ. ընդունվել են նոր փաստաթղթեր
ՀԲԸՄ-ն սահմանել է Օքսֆորդի համալսարանի դասական հայագիտության մագիստրոսական ծրագրի կրթաթոշակ
21:20
Pfizer- ը և BioNTech- ը միանում են COVAX պատվաստումների ծրագրին. Reuters
Տեղապտույտի մեջ ենք․ Արտահերթ ընտրությունները այս իրավիճակի բնական հանգուցալուծումն են
Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովն անդրադարձել է պատգամավորի հարցադրումներին
21:00
Վիեննան պատրաստ է հարթակ դառնալ Ռուսաստանի և ԱՄՆ-ի բանակցությունների համար

Տեր-Պետրոսյանը չի կարողանում խոսել սովածի լեզվով

«Առաջին լրատվականի» զրուցակիցն է փիլիսոփայության դոկտոր, ԵՊՀ պրոֆեսոր Լյուդմիլա Հարությունյանը:


– 2010թ. դեկտեմբերից սկսված ներիշխանական տրանսֆորմացիաները իշխանական քարոզչամեքենան մեկնաբանում է որպես բարեփոխումներ: Տիկին Հարությունյան, Դուք ինչպե՞ս եք գնահատում։


 Իշխանությունները ցանկանում են իրավիճակը վերցնել իրենց ձեռքը, որովհետև Հայաստանում ընթանում է ժողովրդական զանգվածների դժգոհության վրա կառուցված պրոցես, և արդեն հայտնվել է նաև զանգվածների դժգոհության վրա իր ապագան կառուցող մարդը, որն արդեն փողոց է հանում հազարավոր մարդկանց: Իշխանությունները այդ ամենը տեսնելով, բնական է, որ հասկանում են, թե սրան ինչ կարող է հաջորդել: Ամբոխը շատ վտանգավոր է, իշխանությունները հասկանում են, որ ամբոխին չի կարելի տեղի տալ: Սոցիոլոգներն ասում են, որ հեղափոխությունը լինում է այն ժամանակ, երբ սոված ժողովուրդը ջղայնանում է: Իշխանությունները դա շատ լավ գիտեն և շատ լավ պատկերացնում են ժողովրդի դժգոհության աստիճանը:


Դուք հավատո՞ւմ եք, որ այս իշխանությունները կարող են ներսից բարեփոխվել:


Ես միայն հավատում եմ, որ Հայաստանի մոդեռնիզացիան, արդիականացումը հրամայական է, որը հասկանում են բոլորը և նաև իշխանությունը: Բայց մինչև այսօր լուծված չէ այն հարցը, թե ով է այդ մոդեռնիզացիայի լոկոմոտիվը Հայաստանում, հիմա այդ լոկոմոտիվն է փնտրվում, փնտրտուքը սկսվել է: Ինչու ոչ, դա կարող է լինել նաև իշխանությունը:


Իսկ զանգվածներ հավաքող ուժ ասելով` Դուք ո՞ւմ նկատի ունեք` Հայ ազգային կոնգրեսի՞ն, թե՞ Տիգրան Կարապետյանին:


ՏերՊետրոսյանի շարժումը ինստիտուցիոնալացված ընդդիմություն է, որը կառուցված է բոլոր կանոններով և իր ֆունկցիաները կատարում է: Սակայն սոցիալական դժգոհությունը այնքան մեծ է, որ ՏերՊետրոսյանի ընդդիմադիր շարժումը չի կարողանում պատասխանել այդ դժգոհության ծավալին: Լևոն ՏերՊետրոսյանը զանգվածի համար չի կարող խոսել, նա չի կարողանում լինել զանգվածի լիդերը: Նա շատ լավ լիդեր է ինստիտուցիոնալացված ընդդիմության: Հաջողակ է այն երկիրը, որն ունի ինստիտուցիոնալացված ընդդիմություն, որովհետև դրա համար մեծ ջանքեր են պահանջվում: Լևոն ՏերՊետրոսյանի ղեկավարած ընդդիմությունը ճանաչված է Եվրոպայի կողմից, սակայն փաստ է նաև այն, որ նա չի կարողանում արտահայտել սոցիալական դժգոհություն ունեցող այս մեծ զանգվածի սպասումները: Պատճառը շատ պարզ է` այդ զանգվածի հետ պետք է խոսել իր լեզվով` սովածի լեզվով, ՏերՊետրոսյանը չի կարողանում խոսել սովածի լեզվով, որովհետև ինքն էլ է եղել նախագահ: Նա ուզում է լուծել քաղաքական խնդիրները, որոնք շատ արդիական են: Նա իր շեշտադրումը դնում է Ղարաբաղի, արտաքին պաշտպանության խնդրի վրա, որոնք շատ արդիական են, մինչդեռ զանգվածի դժգոհությունն այսօր կառուցված է սոցիալական խնդիրների վրա: Իսկ Տիգրան Կարապետյանը հենց այդ խնդիրը վերցրեց իր վրա և ինքը գտավ բառեր, որոնք հոգեհարազատ են այդ զանգվածին, սակայն սա շատ վտանգավոր երևույթ է, իրականում սա քաղաքական շատ մեծ ավանտյուրա է, որովհետև Տիգրան Կարապետյանը այդ խնդիրների լուծումը չունի: Այսօրվա Հայաստանը ի վիճակի չէ այդ խնդիրները լուծելու, սոցիալապես դժգոհ այդքան զանգվածին ոտքի կանգնեցնելը շատ վտանգավոր է, բայց նրան հաջողվեց: Նա բարձրացնում է սոցիալական արդարության խնդիրը, որը շատ վաղուց չափազանց սուր է դրված Հայաստանում:


Տիկին Հարությունյան, Տիգրան Կարապետյանի խոսքերը գործի կվերածվե՞ն, արդյո՞ք նա այն ուժն է, որը կարող է Ձեր նշած դժգոհ զանգվածին ուղղորդել դեպի հեղափոխություն:


Եթե հիշենք Գերմանիան 1932թ., ապա կտեսնենք, որ մի մարդ հավաքեց իր շուրջ դժգոհ զանգվածին: 1932թ. Գերմանիան մեծ ճգնաժամի մեջ գտնվող երկիր էր, որտեղ արտադրությունը կրճատվել էր 40-46%, կար գործազրկություն, սոցիալական դժգոհությունը շատ հզոր էր, և այդ զանգվածը փոփոխություններ էր պահանջում: Այդ պահանջը բավարարելու համար զանգվածին հավաքեց մի մարդ, որը ոչ մի լուծում չուներ` բացի սարսափելի ազգայնական լուծումից: Այդ տարիներին նույնն էր Իտալիայում: Այսինքն` զանգվածն ունի իր պահանջը և այդ պահանջի արտահայտման իր օրենքները, զանգվածը չի արտահայտվում այնպես, ինչպես ուզում է իշխանությունը: Իմ հույսերն այլ են. ես շատ վաղուց տեսնում եմ Հայաստանի արդիականացման կարիքը, դա պիտի լինի մեր հրամայականը: Պետք է գտնվի այն ուժը, որը կվերցնի իր վրա այդ խնդիրը, իսկ այդ ուժը, ըստ իս, պետք է լինի իշխանությունը: Ոչ մի օլիգարխ չի ուզում արդիականացնել Հայաստանը, դա նրանց պետք չէ. օլիգարխն ապրում է Հայաստանի թերությունների և ֆեոդալական` ոչ մրցունակ երկիր լինելու հաշվին: Շատ երկրներում հենց էլիտան է արդիականացում իրականացնողը, սակայն Հայաստանում էլիտան դա իր վրա չի վերցնում, մտավորականությունն էլ սուս է արել, որովհետև վախենում է ամբոխից:


Իսկ իշխանությունը գիտակցո՞ւմ է այդ արդիականացման հրամայականը:


Իշխանությունները պետք է հասկանան, որ ղարաբաղյան հիմնահարցի լուծումը մտել է փակուղի, և իրենք մեկ ելք ունեն ժողովրդի սիրտը շահելու համար` դա երկրի արդիականացումն է: Թուրքերի հետ հարաբերությունների ստեղծումը և սահմանի բացումը ևս չստացվեց, չնայած ես դա համարում եմ պատրանք. չգիտես ինչու, հայերը համարում են, որ սահմանը բացվելով իրենց խնդիրները կլուծվեն: Ես չեմ հավատում դրան և կարծում եմ, որ իշխանությունն էլ դրան չի հավատում և գիտի, որ դրանից հետո կգան ահավոր հետևանքներ: Երկրի արդիականացումը հրամայական է, և պիտի գտնվի այն ուժը, որը կարդիականացնի երկիրը, եթե դա ընդդիմությունը կվերցնի իր վրա` բարի երթ: Կարևոր է, որ ինստիտուցիոնալացված ընդդիմությունը կարողանա ստիպել իշխանություններին գնալ արդիականացման, միևնույն է` փոփոխություններ կատարողը, գործիքը իշխանությունն է: Արդիականացում ը նշանակում է, որ երկրի չինովնիկը պիտի փոխվի, մեխանիզմը պիտի փոխվի, փողոցային ընդդիմությունը դա չի կարող անել: Սակայն եթե փողոցում կանգնած ամբոխը ստիպի իշխանություններին գնալ արդիականացման, ապա ես հավատում եմ, որ իշխանությունը դա կանի: Մեր հարևան Վրաստանում դա արվել է: Սաակաշվիլին ռեֆորմներ արեց, որովհետև ինքը տանուլ էր տվել պատերազմում և ստիպված էր ցույց տալ, որ ինքն այդ երկրի անփոխարինելի միակ լիդերն է: Նա առաջինը ոստիկանությանը զրկեց կոռումպացված լինելու իրավունքից, նա արդիականացրեց ոստիկանությունը: Ես համոզված եմ, որ մեր երկրի լիդերն ինձանից լավ է հասկանում, որ ղարաբաղյան հարցի կարգավորումը իր մոտ չի ստացվում, թուրքերի հետ էլ բան չստացվեց. միակ ոլորտը, որտեղ ստացվելու է` երկրի արդիականացումն է: Իշխանությունների միակ փրկությունը մոդեռնիզատոր դառնալն է, դա է նրանց հեղինակություն բերելու:


– 2012թ. խորհրդարանական ընտրություններին ընդառաջ քաղաքական դաշտում ի՞նչ վերադասավորումներ եք տեսնում, ո՞ր ուժերն ունեն շանսեր և ի՞նչ ռեսուրսների վրա են հիմնված նրանց շանսերը:


Վերադասավորումներ ներկա պահին ես չեմ տեսնում: Իմ կարծիքով, շատ լուրջ է Տիգրան Կարապետյանի շարժումը` դժգոհության վրա կառուցված շարժումը կարող է Հայաստանում հաջողել: Քաղաքական ուժերը կառուցվում են նույն սոցիալական դժգոհության վրա: Այդ դժգոհության վրա այս պահին երկու ընդդիմություն չի կարող մնալ, և այդ առումով, ես կարծում եմ, որ Տ.Կարապետյանի հավաքած զանգվածը կծառայի հենց իրեն: Բայց եկեք մտածենք, թե ումից է նա խլել այդ ձայները: Նա այդ ձայները հավաքել է ինստիտուցիոնալացված օպոզիցիայից և «Բարգավաճ Հայաստանից»: Դա դժգոհ զանգվածն է, ընդդեմ քվեարկող զանգվածն է, բայց պետք չէ մոռանալ, որ այդ զանգվածն էլ է կոռումպացված,- նա իր ձայները վաճառում է,- այնպես որ` Կարապետյանի հավաքած զանգվածը վաղը կարող է նաև ուրիշին ծառայել: Ես կարծում եմ, որ ՀԱԿը ձայներ է կորցրել, սակայն ես շատ ուզում եմ, որ այն կայանա, և գտնում եմ, որ այնպիսի ընդդիմությունը, ինչպիսին է «Ժառանգությունը» պետք է ՀԱԿի կողքին կանգնի, քանզի դա մեր երկրի ձեռքբերումն է` չի կարելի քանդել, ամբոխով փոխարինել այն ընդդիմությունը, որին Եվրոպան է ճանաչում:  Բայց իրականում ինձ ավելի շատ զարմացնում է դժգոհ զանգվածի ավելացման քայլերի համընկնումը, կարելի է անգամ մտածել, որ սա հականախագահական շարժում է: Օրինակ` կենսաթոշակային բարեփոխումները, Երևանի փողոցների մաքրման շատ կարևոր և լավ գործը, այս ամենը կատարվում է հենց հիմա և ավելացնում դժգոհների զանգվածը: Եթե իրոք ուզում են արդիականացնել քաղաքը, ապա պետք է սկսեն քաղաքը վերադարձնել քաղաքացուն: Փոխանակ դա անեն, քաղաքացուն զրկում են առևտուր անելու հնարավորությունից, նորից ճնշումներն են ավելացնում: Գոյություն ունի սոցիալական ֆոն, որը չի կարելի հաշվի չառնել, չի կարելի գործողությունների սոցիալական հետևանքները հաշվի չառնել: Այս քայլով քաղաքապետարանը նորից ավելացնում է դժգոհների բանակը, այլ բան է տրամադրեն շուկաներ: Հասկանալի չէ, թե դա ում է ձեռնտու, ում է պետք արագորեն ավելացնել դժգոհ զանգվածը: Սա կարող է նաև ինչոր դրսի ուժի ձեռքի գործը լինել:


Այսինքն` դժգոհ զանգվածի ավելացման և ներիշխանական փոփոխությունների մեջ Դուք դրսի ուժերի մասնակցությո՞ւնն եք տեսնում:


Այո, ես չեմ բացառում դա: Ես նայում եմ, թե ինչ է կատարվում հիմա մեզ բավականին մոտիկ գտնվող երկրներում և մտածում եմ, որ այո, հնարավոր է, որ ուրիշ ուժեր էլ խառնված լինեն մեր ներքաղաքական երևույթներին, կամ ներքին օլիգարխիկ ուժերի մասնակցությունը լինի:


Տիկին Հարությունյան, Թունիսի ժողովուրդը հեղափոխություն իրագործեց` առանց ընդդիմության: Ձեր կարծիքով, հնարավո՞ր է, որ թունիսյան նախադեպը կիրառվի նաև Հայաստանի նման երկրներում:


Թունիսում հեղափոխություն չի եղել, այնտեղ ընդամենը դժգոհության արտահայտում կատարվեց: Նախագահը, որի գործողություններին դեմ էր դուրս եկել ժողովուրդը, փախավ և ստացավ քաղաքական ապաստան Սաուդյան Արաբիայում: Այնտեղ հեղափոխություն չի եղել, պարզապես նախագահը փախել է: Ես վախենում եմ, որ Հայաստանում էլ կարող են գնալ այդ ճանապարհով: Ես սպասում եմ, որ տեսնեմ, թե այդ ամբոխին ինչ են գցելու, որովհետև ամբոխը, որը փողոցում կանգնած է, հաց է ուզում և տեսարաններ: Ամբոխին պետք է զոհ տան, թե ում կտան` դեռևս պարզ չէ, բայց ես վախենում եմ, որ կարող են զոհել հենց վարչապետին` միակ մարդը, որի շուրթերից հնչում է արդիականացում բառը, ես վախենում եմ, որ նրան կգցեն այս ամբոխին, ամբոխին կասեն, թե նա է մեղավոր այս ամենի համար: Բայց իրականում մեղավորն այն մարդը չէ, ով Հայաստանում խոսում է արդիականացման մասին:

Հեղինակներ
ՆՎԵՐ ՄՆԱՑԱԿԱՆՅԱՆ
ՆՎԵՐ ՄՆԱՑԱԿԱՆՅԱՆ
ԳՈՀԱՐ ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ
ԳՈՀԱՐ ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ
Արթուր Աղաբեկյան
Արթուր Աղաբեկյան
Ժիրայր Ոսկանյան
Ժիրայր Ոսկանյան
Բաժիններ
Ուղիղ
Լրահոս
Որոնում