Thursday, 02 02 2023
17:40
ԿԺԴՀ-ն նախազգուշացրել Է կոշտ հակազդման մասին՝ ի պատասխան ԱՄՆ-ի ցանկացած ռազմական սադրանքի
17:30
Ռուսաստանն Ուկրաինայում 300 հազարից ավել զորք է տեղակայել
Կարսում շարունակվում են թուրք-ադրբեջանա-ղազախական զորավարժությունները
Մոսկվայում ձերբակալել են հայազգի էկոակտիվիստի հորն ու եղբորը
Բժիշկներին հաջողվել է փրկել ԵԱՍՄ համայնքային հիմնարկի աշխատակցի կյանքը
Հայտնի են Քննչական կոմիտեի՝ տարվա լավագույն արդյունքները ցույց տված «Տարվա ստորաբաժանումները» և «Տարվա քննիչը»
16:47
Եղանակը Հայաստանում – Փետրվար 3, 2023
Արարատ Միրզոյանն ընդունել է Հայաստանում ՌԴ դեսպանին
Հայաստանից դրամական փոխանցումների արտահոսքը կրկնակի ավելացել է
Հուլուսի Աքարն անդրադարձել է հայ-թուրքական հարաբերություններին
5 մլրդ 190 մլն դոլար․ Տրանսֆերտների այս ներհոսքն աննախադեպ է Հայաստանի համար
16:20
ԵՄ-ն նոր պատժամիջոցներ կկիրառի իրանական ավիաարդյունաբերության նկատմամբ
Վարչապետն Ալմաթիում մասնակցել է Եվրասիական միջկառավարական խորհրդի նեղ կազմով նիստին
Վրաստանի, Թուրքիայի և Ադրբեջանի պաշտպանության նախարարները քննարկել են համատեղ զորավարժությունները
Լուրերի օրվա թողարկում 16:00
16:01
Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենը, Ժոզեպ Բորելը և եվրահանձնակատարները ժամանել են Կիև
Լաչինի միջանցքը չի բացվում, որովհետև ՌԴ-ն խենթորեն գնահատում է այն ամենը, ինչը կապված է Ադրբեջանի և Թուրքիայի հետ
Լավրովը հայտնել է, որ ՀԱՊԿ խաղաղապահ առաքելությանն առնչվող օրենսդրական դաշտում փոփոխություններ են մշակվում
Ինքներս մեզանից պետք է նեղանանք, ոչ թե Լավրովից. Դավիթ Բաբայան
Սուլեյման Սոյլուն Արևմուտքին մեղադրել է Թուրքիայի դեմ «հոգեբանական պատերազմի» մեջ
Սերժ Սարգսյանի մյուս թալանչի եղբոր՝ Սաշիկ-2-ի գույքն ու ֆինանսները կբռնագանձնվեն
15:21
ԵՄ-Ուկրաինա գագաթնաժողովում քննարկվելու է ՌԴ-ի 300 միլիարդ դոլարի սառեցված ակտիվների օգտագործումը
Օրվա միտքը. Թուրքիան ստիպված կլինի այլընտարնաքային լուծումներ որոնել
Իրանը պաշտպանության նախարարության օբյեկտի վրա հարձակման պատասխանատու Է համարում Իսրայելին
Սպերցյանի որոշումը․ Ինչու է ձգձգվում տեղափոխությունը եվրոպական թոփ ակումբ
Իսրայելի պաշտպանության բանակը ավիահարվածներ է հասցրել Գազայի հատվածին՝ ի պատասխան Իսրայելի տարածքի հրթիռակոծության
Մատնահարդարի մոտ ինտենսիվ կերպով կգնան, բայց բժշկի մոտ հետազոտվելու՝ ոչ
Վթարից հետո երիտասարդների վեճն ավարտվել է դանակահարությամբ
Լավրովի «սկանդալային» նոր հայտարարությունն ու Հայաստանի գլխավոր խնդիրը
15:05
Ուկրաինական սննդամթերքով բեռնված հինգ նավ շարժվում Է Չինաստան, Եգիպտոս, Թուրքիա, Իսպանիա և Պորտուգալիա

Հայաստանի սահմանադրական «դիլեման». չպահպանելը լինելու է ավելի բարդ

Հայաստանում Սահմանադրոության փոփոխության թեմայով քննարկումների առանցքային հարցերից մեկը դիտվում է կառավարման մոդելի փոփոխության խնդիրը՝ խորհրդարանականից վերադարձը նախագահական կամ կիսանախագահական մոդելի: Ըստ էության, Հայաստանում կիսանախագահական մոդելն էլ ձեւով լինելով այդպիսին, դե ֆակտո եղել է նախագահական, ինչը անկասկած պայմանավորված է թե հանրային մտահայեցողության առանձնահատկություններով, թե քաղաքական ավանդույթների, մշակույթի եւ ինստիտուցիոնալ անկատարության խնդիրներով:

Հայաստանը 1995 թվականի Սահմանադրությամբ թեւակոխեց ուժեղ նախագահական իշխանության փուլ, որը մասնակի թուլացվեց, այսպես ասած կիսանախագահական մոդելի բերվեց 2005 թվականի Սահմանադրությամբ: Այդ հանգամանքը պայմանավորված էր մի շարք օբյեկտիվ ու սուբյեկտիվ գործոններով:  Ընդհանուր առմամբ, այդ տրանսֆորմացիան թելադրված էր ներիշխանական բարդ իրադրությամբ, որը բավականին թեժացել էր 2003 թվականի նախագահի ընտրությունից հետո: Այդ ընտրությունը անցավ ոչ միայն իշխանություն-ընդդիմություն թեժ դիմակայությամբ, այլ նաեւ իշխանության ներսում եղած բևեռների եւ թեւերի սուր հարաբերությամբ, ընդհուպ հաշիվների լուրջ պարզաբանման գործընթացներով:

Անկասկած էր, որ իշխանությունը միատարր չէ, հետեւաբար այդ միատարրությունը պահպանելու փորձը բերելու էր առավել վտանգավոր իրավիճակի եւ կառավարող համակարգը նախընտրեց գնալ այնպիսի սահմանադրական կարգավորման, որը կապահովեր բազմակենտրոն իշխանության երաշխիքների մեխանիզմ, ուժեղացնելով խորհրդարանի դերը: Սրան զուգահեռ, Ռոբերտ Քոչարյանը, որ նախագահում էր Հայաստանն ու համակարգը, ակնկալում էր այդ մոդելով ապահովել 2008  թվականից հետո իշխանությունը պահպանելու հնարավորություն, չմնալով նախագահ, ստեղծելով վարչապետ նշանակվելու հնարավորություն, հետո գուցե նախագահի պաշտոնին վերադարձի մտադրությամբ: Գործնականում Պուտին-Մեդվեդեւ մոդելի օրինակով:

Գաղտնիք չէ, որ հայաստանյան «մեդվեդեւի» դերում երկրորդ նախագահը տեսնում էր Վարդան Օսկանյանին: Սերժ Սարգսյանը սակայն հենց ՌԴ օժանդակությամբ կանխեց այդ ծրագիրը, առաջ տալով իրենը, ինչն առավել «համահունչ» էր Ռուսաստանի ծրագրերին: Այդ մասին առիթ եղել է գրելու, խոսելու, եւ գուցե կլինեն նոր առիթներ: Վերադառնալով մոդելային թեմային, Սերժ Սարգսյանը 20015 թվականին նախաձեռնեց մոդելի նոր փոփոխություն՝ անցում խորհրդարանականի: Այդ փոփոխությունը Հայաստանում դիտարկվեց զուտ այն տրամաբանության ներքո, որ Սերժ Սարգսյանն ուզում է հավերժացնել իր իշխանությունը եւ միշտ մնալ վարչապետ: Գործնականում սակայն, խնդիրները ունեին բոլորովին այլ խորություն եւ բնույթ: Դա չի նշանակում, որ Սարգսյանը չուներ իշխանությունը պահելու մտադրություն: Սակայն, այդօրինակ հարցերում միշտ առավել զորեղ են այլ հանգամանքներ, քանի որ Հայաստանը ռեսուրսային առումով չունի այն ներուժը, որ որեւէ մեկը ունենա զուտ անձնական մղումներով իշխանությունը ցմահ պահելու կամ միապետի տրամաբանությամբ տնօրինելու հնարավորություն:

Սերժ Սարգսյանին մոդելի փոփոխության «մղում» էր նաեւ քաղաքական իրավիճակը թե երկրի ներսում, ներհամակարգային ճաքերը, իշխանության մեջ սրվող հակասությունները, ռեսուրսների սպառումն ու «քավության նոխազի»  ռիսկի բազմապատկումը, եւ թե արտաքին մարտահրավերները՝ մասնավորապես աշխարհում խորացող բեվեռային դիմակայությունն ու այդ համատեքստում «ճզմվող» արցախյան խնդիրը ու Հայաստանի եւ Արցախի անվտանգությունը: Սարգսյանը ակնկալում էր, որ խորհրդարանական կառավարման մոդելը մի կողմից թույլ կտա մեղմել ներիշխանական լիցքերի կուտակումը, մյուս կողմից Հայաստանը կօժտի հավելյալ ճկունությամբ՝ արտաքին դաշտում, քանի որ առաջննային մանդատի կրողն արդեն ոչ թե մեկ մարդ էր, այլ առնվազն 131-ը, այն էլ ոչ միայն իշխանական կարգավիճակով:

Սակայն, Ռուսաստանը, որ Սերժ Սարգսյանի ծրագրին օժանդակել էր 2008  թվականին, թույլ չտվեց նրան ամբողջապես կառուցել արդեն 2018-ի ծրագիրը, գործնականում նույն այն պատճառներով, ինչի համար աջակցել էր նրան 2008-ին: Այդ հանգամանքին էլ անդրադառնալու առիթներ եղել են ու կլինեն, ըստ այդմ այժմ մնամ մոդելի շրջանակում: Թե ներքին, թե արտաքին իրողություններն ու մարտահրավերները ոչ միայն սկզբունքորեն չեն փոխվել, այլ ուժգնացել են, հետեւաբար Հայաստանի ճկունությունը շարունակում է լինել գերխնդիր, իսկ այդ ճկունությունն ապահովելու համար պետք է ոչ թե մեկ անձի, մեկ գործչի, մեկ ֆիգուրի քաղաքական համակարգ՝ ինչպիսին Հայաստանում դառնում է որեւէ նախագահական կամ կիսանախագահական համակարգ, այլ բազմակենտրոն, որի նվազագույն հնարավորություն ստեղծում է խորհրդարանական կառավարման մոդելը: Իհարկե, կա այդ հնարավորությունն օգտագործելու հմտության, կարողության հարցը: Բայց, այդ հարցը լուծելու նոր փորձի համար Հայաստանը պետք է պահպանի այդ հնարավորությունը, այսինքն խորհրդարանական մոդելը: Դա չի լինելու հեշտ, բայց թերեւս առավել բարդ է լինելու այն չպահպանելու պարագայում:

Լուսանկարը՝ panorama.am-ի

Բաժիններ
Ուղիղ
Լրահոս
Որոնում