Sunday, 23 01 2022
Ոչ թե հայ, այլ Հայաստան, ոչ թե հայրենիքի կարոտ, այլ պետության գիտակցում
Երևանի Տիչինայի փողոցում տեղի է ունեցել հրդեհի բռնկմամբ պայթյուն
Նիկոլ Փաշինյանը վաղը առցանց ասուլիս կտա
12:15
Աֆղանստանում թալիբների օրոք գործազրկությունը սրընթաց կերպով աճում Է. ՄԱԿ-ի փորձագետներ
12:00
Բեն Ուոլեսն ուրախ է, որ Շոյգուն ընդունել է բանակցությունների առաջարկը
11:45
Պեկինը ձմեռային Օլիմպիական խաղերին ընդառաջ կպահպանի Covid-ով պայմանավորված արտակարգ իրավիճակը
Հայաստանում մեկ օրում հաստատվել է կորոնավիրուսի 814 դեպք. մահացել է 2 բուժառու
11:15
Ճապոնիան խստացրել Է սահմանափակումները օմիկրոնի պատճառով
11:00
ՇՀԿ-ն ակնկալում Է Պակիստանի մասնակցությունն իր հակաահաբեկչական կառույցին
Ռուսաստանում 5G բազային կայանների սերիական արտադրությունը կսկսվի 2024 թվականին
Ձախողումները կապված են էներգախնայողության հետ. Գազի ու էլեկտրաէներգիայի սակագների աճը կբերի նոր գնաճի
ՀՀ տարածքում կան փակ և դժվարանցանելի ավտոճանապարհներ
Այս որոշմամբ կառավարությունը դրական ազդակներ ուղարկեց Թուրքիային. Ինչու են դժգոհ տնտեսվարողները
10:09
Սաուդյան Արաբիայում կինը հինգ զույգ երկվորյակ է լույս աշխարհ բերել
Խոզի միսը թանկացել է և առաջիկայում չի էժանանա. Ի՞նչն է պատճառը
09:45
ՀԱՀ-ի կենդանաբանական այգում առյուծներն ու պումաները հիվանդացել են COVID-19-ով. Bloomberg
Վրաստանից մեղրի արտահանումն աճել Է ութ անգամ
09:15
Չինաստանը հաջողությամբ կատարել է 2022 թվականին առաջին տիեզերական թռիչքը
Ֆրանսիայի օրինակելի ներկայությունը Հայաստանում. օդեղեն խոսքի փոխարեն հողեղեն աշխատանք
00:00
Աֆղանստանում կին ակտիվիստներ են անհետացել. ՄԱԿ-ի առաքելություն
Դպրոցում տիրող բարոյահոգեբանական անառողջ մթնոլորտի համար տնօրենը ենթարկվել է կարգապահական տույժի
Նոր նշանակում Մայր Աթոռում
23:30
Գերմանիայի քրիստոնեա-դեմոկրատական միությունը նոր նախագահ ունի
Ղազախստանում ահաբեկչության, սպանությունների և բռնության փաստերով 1822 քրեական գործ է հարուցվել
23:00
Մոլդովան կարող է 45%-ով թանկացնել գազը սպառողների համար
Բազմաթիվ դպրոցների շենքեր վաճառվել են, դարձել ռեստորաններ, ավտոկայանատեղի
22:30
Առնոլդ Շվարցենեգերի մասնակցությամբ Լոս Անջելեսում ավտովթար է տեղի ունեցել
Գեղարքունիքի մարզում Lexus-ը բախվել է երկաթյա խողովակներին. կա վիրավոր
Հայաստանը կարող է դառնալ Աջարիա կամ թուրքական գաղութ
Արփի Դավոյանը Կարմիր գրքում գրանցված «դեղին ձնծաղիկի» լուսանկար է հրապարակել․ ՇՄՆ պարզաբանումը

Ալիևյան ռեժիմը 20 տարում մինչև 250 մլրդ դոլար եկամուտ է ունեցել, բայց այդպես էլ չի կառուցել խոստացված «երկրորդ Քուվեյթը»

Ադրբեջանում իշխող ալիևյան ռեժիմին, ի դեմս նախագահ Հեյդար Ալիևի և նրան հաջորդած Իլհամ Ալիևի, այդպես էլ չի հաջողվել կառուցել «երկրորդ Քուվեյթ»՝ չնայած տված խոստումներին և նավթագազային ռեսուրսներից ստացված հսկայական եկամուտներին, որոնք պաշտոնական տվյալներով վերջին 20 տարվա ընթացքում կազմել են մոտ 157 մլրդ ԱՄՆ դոլար, իսկ ոչ պաշտոնական տվյալներով՝ մինչև 250 մլրդ ԱՄՆ դոլար: Այդ մասին Կովկասի ինստիտուտի կազմակերպած «Կովկասը XXI դարում» միջազգային գիտաժողովի ընթացքում ասել է ադրբեջանցի հայտնի քաղաքագետ և կոնֆլիկտաբան, նախկին քաղբանտարկյալ, Խաղաղության և ժողովրդավարության ինստիտուտի կոնֆլիկտաբանության և միգրացիայի բաժնի վարիչ Արիֆ Յունուսովը՝ Ամստերդամից հեռավար կապով ներկայացնելով իր «Նավթից և իշխանությունից քշվածները. Ադրբեջանի 20 տարին» խորագրով զեկույցը:

«Դեռևս խորհրդային տարիներից Ադրբեջանը ավանդաբար ասոցացվում էր նավթի հետ, և հենց նավթը դարձավ Ադրբեջանի բնակչության հույսերի խորհրդանիշը 1980-ականների վերջին – 1990-ականների սկզբին, երբ քանդվում և քայքայվում էր ամեն ինչ, երբ փլուզվեց Խորհրդային Միությունը, Ղարաբաղում պատերազմ էր, տնտեսական սարսափելի վիճակ էր: Հենց նավթն էր Ադրբեջանի այդ ծանր վիճակից դուրս գալու հույսն ու երազանքը», – հիշեց Արիֆ Յունուսովը:

Զեկուցողի խոսքով՝ 1993 թվականին նավթը օգնել է նաև Հեյդար Ալիևին գալու իշխանության:

«Համարվում է, որ նա ոչ միայն կանգնեցրեց պատերազմը, կասեցրեց երկրի փլուզումը, այլև խոստացավ, որ նավթի օգնությամբ և 1994 թվականին ստորագրված «դարի գործարքի» շնորհիվ Ադրբեջանը կվերածվի «երկրորդ Քուվեյթի», և նավթադոլարները հնարավորություն կտան Ադրբեջանին լուծելու բոլոր խնդիրները, այդ թվում՝ Լեռնային Ղարաբաղի հարցը», – մեկնաբանեց Յունուսովը՝ հավելելով, որ այդ «հույսը» հաշվի առնելով՝ ադրբեջանցիները շատ բաների վրա աչք են փակել, օրինակ՝ այն բանի վրա, որ Ալիևը ավտորիտար պետություն է կառուցում, կոռուպցիայով է զբաղվում և այլն:

Ինչ վերաբերում է Հեյդար Ալիևի իշխանության ժառանգորդին՝ Իլհամ Ալիևին, Յունուսովի խոսքով՝ Ադրբեջանի հաջորդ նախագահը, ի տարբերություն իր հոր, ուներ «անվտանգության բարձիկ»՝ շնորհիվ էներգառեսուրսներից ստացված եկամուտներից:

Արիֆ Յունուսովի ասելով՝ Ադրբեջանը, ըստ պաշտոնական տվյալների, վերջին 20 տարվա ընթացքում էներգառեսուրսների՝ նավթի և գազի վաճառքից մոտ 157 մլրդ ԱՄՆ դոլարի եկամուտ է ունեցել: Ըստ որում՝ 153 մլրդ դոլարը գոյացել է 2001 թ. – 2021 թ. սեպտեմբերի 1-ն ընկած ժամանակահատվածում վաճառված նավթից, իսկ մնացած չորս միլիարդը՝ 2007 թ. – 2021 թ. սեպտեմբերի 1-ն ընկած ժամանակահատվածում վաճառված բնական գազից:

«Սրանք պաշտոնական տվյալներն են, որոնց չի կարելի հավատալ, հատկապես երբ խոսքը էներգառեսուրսների վաճառքից ստացված գումարների մասին է: Ադրբեջանում դեռ Հեյդար Ալիևի ժամանակներից վիճակագրական տվյալներում նավթի վաճառքի մի մասը թաքցնում էին: Օրինակ, եթե արդյունահանում էին 11 մլն տոննա նավթ՝ ցույց էին տալիս 9 միլիոնը, իսկ մնացած 2 մլն տոննայի վաճառքից ստացված եկամուտը գնում էր ընտանիքի գրպանը», – նշեց ադրբեջանցի փորձագետը՝ հավելելով, որ Իլհամ Ալիևի օրոք այդ համակարգը ոչ միայն պահպանվել է, այլև ավելի մեծ թափ և մասշտաբներ են ստացել:

Ըստ այդմ, ոչ պաշտոնական տվյալներով, ինչպես հաղորդեց Արիֆ Յունուսովը, վերջին 20 տարվա ընթացքում Ադրբեջանը էներգառեսուրսների վաճառքից 180-250 մլրդ դոլարի եկամուտ է ստացել: «Բայց նույնիսկ եթե նկատի ունենանք պաշտոնական տվյալները՝ նվազագույնը 157 մլրդ դոլար եկամուտը», – ասում է ադրբեջանցի փորձագետը, – «դա բավական մեծ թիվ է ընդամենը 10 մլն բնակչություն ունեցող Ադրբեջանի համար»:

Արիֆ Յունուսովի բնորոշմամբ՝ այդ փողերը բավարար էին ոչ միայն Ադրբեջանում քաղաքական և սոցիալ-տնտեսական բարեփոխումներ իրականացնելու, երկիրը զարգացնելու, այլև հարևան Վրաստանին և Հայաստանին օգնելու համար, բայց Իլհամ Ալիևը, չնայած որ ամերիկացի փորձագետները կանխավ նրան բնորոշել էին իբրև «ռեֆորմատոր», մեղմ ասած՝ չարդարացրեց ադրբեջանցիների հույսերը:

Մասնավորապես, քաղաքական ոլորտում եթե Հեյդար Ալիևը, լինելով փորձառու գործիչ, «դեմոկրատական իմիջի» համար գոնե ձևականորեն ընդդիմություն էր պահում, ապա նրա որդին նույնիսկ ձևական ընդդիմության գոյությունը թույլ չտվեց Ադրբեջանում: Եվ դա վերաբերում էր բոլոր խմբավորումներին՝ թե՛ ռուսամետ, թե՛ արևմտամետ և թե՛ իսլամամետ:

«Իլհամ Ալիևը չսահմանափակվեց միայն ընդդիմության դեմ պայքարով. նրան բացարձակ իշխանություն էր պետք՝ առանց որևէ իմիտացիայի, և նա սկսեց չվստահել նույնիսկ իր հոր կողմից հիմնադրված, իշխող «Յենի Ազերբայջան» կուսակցությանը, հատկապես կուսակցության ղեկավարությանը, որտեղ Հեյդար Ալիևի «հին գվարդիայի» ներկայացուցիչներն էին: Իլհամի Ալիևի համար վերջին ընդդիմությունը հենց իր հոր թիմն էր», – ասում է նախկին քաղբանտարկյալ, ալիևյան ռեժիմի կողմից տարիներ շարունակ հալածված Արիֆ Յունուսովը՝ հավելելով, որ իր իշխանությունն ամրապնդելու նպատակով Իլհամը 2004 թվականին ստեղծում է Հեյդար Ալիևի անվան հիմնադրամը, որի ղեկավար է նշանակում իր կնոջը՝ Ադրբեջանում ազդեցիկ Փաշաևների ընտանիքի ներկայացուցիչ Մեհրիբան Ալիևային: Յունուսովի խոսքով՝ ժամանակի ընթացքում այդ ֆոնդը հսկայական ազդեցություն է ձեռք բերում՝ վերածվելով ոչ ֆորմալ մեգանախարարության: Եվ հենց այդ ֆոնդն է, Յունուսովի խոսքով, դարձել Իլհամի և Մեհրիբանի կադրերի դարբնոցը:

«Չեմ ուզում հիշել ամերիկացի փորձագետներին, որոնք անվանում էին նրան «ռեֆորմատոր»: Ի՞նչ ռեֆորմներ է նա իրականացրել», – ասում է Յունուսովը:

Ինչ վերաբերում է Ադրբեջանի սոցիալ-տնտեսական վիճակին, ըստ զեկուցողի՝ զուտ վիճակագրական տվյալներով վերջին 20 տարվա ընթացքում բոլոր ցուցանիշներով աճ է գրանցվել, սակայն իրականությունը տարբերվում է վիճակագրությունից:

«Նավթի վաճառքից ստացված եկամուտները թույլ տվեցին իշխող ռեժիմին խուսանավել ինչպես արտաքին, այնպես էլ ներքին քաղաքականության ասպարեզում:

Էներգառեսուրսների արտահանումից ստացված հսկայական եկամուտները նպաստեցին թվացյալ կայունության ձևավորմանը երկրում, թույլ էին տալիս իշխանություններին թոզ փչել մարդկանց աչքերին: Բայց եթե տնտեսական իրավիճակին նայենք միջին վիճակագրական ադրբեջանցու՝ հասարակ մարդու տեսակետից և համեմատենք այդ ցուցանիշները հարևան՝ նավթ ու գազ չունեցող Հայաստանի և Վրաստանի ցուցանիշների հետ, ապա կարող ենք ասել, որ 2018 թվականից սկսած՝ Ադրբեջանի տնտեսությունը լճացման վիճակում է: Այժմ Ադրբեջանը մեկ շնչին ընկնող ՀՆԱ-ի ցուցանիշներով փոքր-ինչ զիջում է Հայաստանին և մի քիչ ավելի լավ է, քան Վրաստանը: Բայց դա այն մակարդակը չէ, որը պետք է ունենար այն երկիրը, որն այդքան նավթ ու գազ ունի և որտեղ խոստացել էին «երկրորդ Քուվեյթ» կառուցել: Ոչ մի «երկրորդ Քուվեյթ» 20 տարվա ընթացքում չհաջողվեց ստեղծել», – եզրափակեց Արիֆ Յունուսովը:

Բաժիններ
Ուղիղ
Լրահոս
Որոնում