Saturday, 16 01 2021
Saturday, 16 01 2021
12:36
Ուղիղ, Ժամկետային զինծառայողների ծնողները հանդիպում են Փաշինյանի հետ
12:30
Նավթի գները նվազել են. 15-01-21
Ռուսաստանում մշակել են կորոնավիրուսը մեկ ժամում հայտնաբերող թեստ
Մարտունիում բռնկված հրդեհը կենդանիների անկման պատճառ է դարձել
11:45
Եվրահանձնաժողովը զեկուցել է Եվրոպայում COVID-19- ի իրավիճակի վատթարացման մասին
Արագածի տարածաշրջանում բուք է, տեսանելիությունը՝ 20 մետր
11:15
Մերկելը COVID-19 համավարակն ամենալուրջ մարտահրավերն է անվանել իր ղեկավարման ընթացքում
Հայաստանում գրանցվել է կորոնավիրուսի 263 նոր դեպք, 13 մահ
10:45
Աղջիկը վրեժ է լուծել դավաճանության համար՝ տղայի բնակարանը փայլերով ներկելով
Մարդկանց պետք է անվտանգության նոր տեսլական ներկայացվի, որը կփարատի իրենց անհանգստությունները
ԼՂ-ում կորոնավիրուսի դեմ պատվաստվել է մոտ 100 ռուս խաղաղապահ
Ապաշրջափակման շուրջ ոգևորվածությունն անտեղի է. Կարճաժամկետ կտրվածքով դա անիրատեսական է
10:08
Իսպանիայում COVID-19 հիվանդացության աճի հակառեկորդ է գրանցվել
Մենք ԱՀԿ կանխատեսումներից էլ շուտ կարող ենք ունենալ կոլեկտիվ իմունիտետ. Արարատ Մկրտչյան
Պոպուլիստական թեմաների պակաս չկա. Ինչ է հանձնարարել Փաշինյանը. «Փաստ»
Մարտուն Գրիգորյանը՝ Շիրակի մարզպե՞տ. «Դրանով մենք մեզ վրա հերթական անգամ «բոչկա» ենք գլորելու». «Փաստ»
Ինչու Արթուր Ղազինյանը մոռացավ իր պայքարի մասին. Ինչ է նա խոսել գլխավոր դատախազի հետ. «Ժողովուրդ»
Արցախը Դոնբաս չէ. Արցախում գրանցվածներին ՌԴ քաղաքացիություն տալը իրատեսական չէ. «Ժամանակ»
Դրամը շարունակում է արժեզրկվել. Ինչով է դա պայմանավորված. «Ժողովուրդ»
Ինչ է սպասվում կիրակի Ռուսաստանում. անսպասելի որոշում
Հրաժարական՝ հանրային ճնշման տակ. Ինչու տեղի տվեց Շիրակի մարզպետը. «Ժամանակ»
Հայկ Մարությանի և իշխանությունների հարաբերությունները լարվել են. նա «կարևոր գործերով» կրկին արձակուրդում է. «Ժողովուրդ»
Հանրահավաքային պայքարը՝ անորոշության մեջ. ընդդիմությունը անիմաստ է համարում դա. «Ժամանակ»
Ուշագրավ որոշում. «Իմ քայլի» պատգամավորները զե՞նք կունենան. «Ժողովուրդ»
Ով կփոխարինի Նաիրա Զոհրաբյանին ԱԺ հանձնաժողովի նախագահի պաշտոնում. «Ժամանակ»
08:30
Թրամփը կհեռանա Վաշինգտոնից Բայդենի երդմնակալությունից առաջ՝ առավոտյան․ Reuters
08:15
Կապիտոլիումի գրոհի մասնակիցները պատրաստվում էին սպանել կոնգրեսականների․ ԱՄՆ դատախազություն
01:00
Մոտ 100 քրեական գործ է հարուցվել Կապիտոլիումի գրավման փաստով
00:45
ԱՀԿ-ն չի բացառել ճանապարհորդությունների համար իմունային անձնագրերի ներդրումը
00:35
Պաղեստինում 15 տարվա ընթացքում առաջին անգամ կանցկացվեն համընդհանուր ընտրություններ

Պետք չէ վախենալ արտաքին պարտքի ավելացումից. պետք է հրատապ կերպով ստանալ միջազգային ֆինանսական կազմակերպությունների օգնությունը

«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է Հայաստանի արդյունաբերողների և գործարարների միության փոխնախագահ Ներսես Կարամանուկյանը։

Պարոն Կարամանուկյան, կորոնավիրուսի պատճառով ամբողջ աշխարհում տնտեսական վերափոխումներ կլինեն, շուտով ամբողջությամբ տեղին կլինի օգտագործել ճգնաժամ բառը․ ՀՀ կառավարությունը երեկ ընդունեց հակաճգնաժամային ևս 3 փաթեթ: Ընդհանուր առմամբ, կառավարության կողմից ընդունված միջոցառումների թիվը հասավ ութի: Նրանցից չորսը զուտ տնտեսական աջակցության բնույթ ունեն, չորսը՝ սոցիալական: Ինչպե՞ս եք գնահատում այս միջոցառումները, արդյոք ստեղծված իրավիճակում դրանք բավարա՞ր են։

– Այո, բոլորի համար արդեն պարզ է, որ տնտեսական ճգնաժամը լինելու է ոչ թե նախկինների պես պարզ տնտեսական ճգնաժամ, այլ այն լինելու է ավելի խոր և ավելի մեծ հետք է թողնելու ամբողջ աշխարհի տնտեսության վրա։ Դրանից ելնելով՝ Հայաստանն էլ անմասն չի մնալու։ Անցած անգամ՝ 2008-ի տնտեսական ճգնաժամի ժամանակ, ցավոք սրտի, մեր կառավարությունը մտածեց, որ այն Հայաստանը շրջանցելու է, իսկ իրականում մենք ամենախոր անկումն ունեցանք ամբողջ աշխարհում՝ Ուկրաինայի հետ միասին։ Իսկ հիմա, ներկա կառավարությունը ճիշտ քաղաքականություն է որդեգրել՝ անմիջապես սկսելով տնտեսական ճգնաժամի մեղմման որոշակի գործողությունների կատարում։ Ինչպես նշեցիք՝ արդեն 8 փաթեթ ընդունվել է վիճակի մեղմման հետ կապված՝ սոցիալական և տնտեսական։ Ամբողջ աշխարհով մեկ բոլոր կառավարությունները, նաև Եվրամիությունը ընդունում են իրենց երկրների տնտեսությունները պաշտպանող, իրենց երկրներում սոցիալական դրությունը մեղմող որոշակի գործառույթներ։ Համաշխարհային բանկը, Արժույթի միջազգային հիմնադրամը, Ասիական զարգացման բանկը արդեն հայտարարել են որոշակի փաթեթների մասին, որոնք ուղղելու են տնտեսական ճգնաժամի մեղմմանը։ Ես, որպես տնտեսագետ, ուզում եմ առաջարկել, որ կառավարությունը անմիջապես քայլեր ձեռնարկի և ծրագրեր մշակի այդ աջակցությունից օգտվելու համար։ Այդ դիմումները պետք է որոշակի ծրագրերի հիման վրա լինեն։

Այսինքն՝ Ձեր կարծիքով՝ բացի ներքին ռեսուրսներով աջակցության ծրագրեր մշակելուց և իրականացնելուց, պետք է դիմել նաև միջազգայի՞ն կառույցներին օգնության համար։ Արդյոք դա չի՞ ավելացնելու Հայաստանի արտաքին պարտքը, թե՞ ստեղծված իրավիճակում դա երկրորդական է։

– Հայաստանի կողմից տնտեսությանը ուղղված ձեռնարկվող քայլերը պետք է ընդլայնվեն։ Հայաստանի բյուջեն այնքան էլ մեծ չէ։ Մեր սեփական միջոցներով մեղմման ուղղությամբ կատարվող աշխատանքները բավարար չեն լինի։ Պետք է չվախենալ մեր ներքին և արտաքին պարտքը մեծացնելուց, որովհետև այսօր առաջնային լուծելու խնդիրներ ունենք։

Պետք է դիմել և միջազգային կառույցներին, ինչու չէ նաև Սփյուռքին, որպեսզի հրատապ միջոցառումների ծրագրերի իրականացում ապահովենք։

Մենք տեսնում ենք, որ ՀՀ կառավարությունը շեշտադրում է գյուղատնտեսության ոլորտը, տրամադրվող աջակցությունների հիմնական փաթեթները գյուղատնտեսական են։ Ոլորտի թիրախավորումը ճի՞շտ եք համարում և, Ձեր կարծիքով՝ ի՞նչ այլ ոլորտներ պետք է ևս թիրախավորվեն։

– Մենք ունենք մի շարք ոլորտներում հրատապ աջակցություն տրամադրելու առաջնահերթություններ։ Երեկ կառավարությունը ընդունեց միջոցառումների ծրագիր, որոնք հիմնականում սոցիալական բնույթի էին։ 8-րդ փաթեթով, օրինակ, ընդունվեց, որ այն ոլորտները, որոնք ավելի շատ են այս իրավիճակում ունեցել անկումներ և մարդկանց աշխատակիցների որոշ մասին ազատել են աշխատանքից, ուղարկել պարապուրդի, ասենք՝ տուրիզմի, հանրային սննդի, մանրածախ առևտրի և այլ ոլորտի աշխատակիցների համար սոցիալական աջակցության փաթեթ սահմանվեց պետության միջոցների հաշվին։ Բայց բոլորս էլ գիտենք, որ պետության միջոցները սահմանափակ են, և պետությունը չի կարող վիճակի երկար ձգվելու պարագայում շարունակել լայնածավալ օգնության ծրագրեր իրականացնել։ Այս փաթեթների համար 10 միլիարդ դրամից ավելի գումար է տրամադրվելու, իսկ եթե կորոնավիրուսի համավարակը այս տեմպով շարունակվի, և ձեռնարկված քայլերը չնպաստեն դրա կանխմանը, տարածումն ավելի երկար տևի, ապա պետության միջոցները չեն բավարարի սոցիալական աջակցության համար։ Հետևաբար, պետությունը արդեն իսկ պետք է մտածի դիմելու և հրատապ օգնություն ստանա Համաշխարհային բանկից, որը հայտարարել է, որ 14 միլիարդ հրատապ օգնության փաթեթ է կազմել և 15 ամսվա ընթացքում պատրաստ է 160 միլիարդ ներարկել հիմնականում զարգացող երկրների՝ կորոնավիրուսի դեմ պայքարի ազդեցության մեղմման շրջանակներում։ Արժույթի միջազգային հիմնադրամը հայտարարել է 1 տրիլիոնի հնարավորության ստեղծման մասին, որը դեռ պարզորոշ չէ։ Բայց, օրինակ, Ղրղզստանն արդեն ստացել է 122 միլիոն դոլար հրատապ օգնություն Արժույթի միջազգային հիմնադրամի կողմից կորոնավիրուսի դեմ պայքարի համար։ Սա առաջին երկիրն է, որը դիմել է և ստացել է արդեն օգնությունը։ Նույնը հայտարարել է նաև Ասիական զարգացման բանկը 6.5 միլիարդի հրատապ փաթեթի մասին, 1 միլիարդի մասին հայտարարել է Վերակառուցման զարգացման եվրոպական բանկը։ Արդեն G20-ի անդամ երկրներին են 5 տրիլիոն դոլարի փաթեթի մասին հայտարարություն տարածել։ Մենք այդ բոլոր միջազգային ֆինանսական կառույցներին անդամակցում ենք և կարող ենք ակտիվ աշխատել հետները, հրատապ ծրագրեր կազմել, թե որ ուղղություններով ունենք օգնության կարիք։ Դրանք կարող ենք լինել որոշակի ոլորտների օգնության համար։

Կարող են լինել առաջնային՝ առողջապահական ոլորտի համար, առանձին ընկերությունների երկարաժամկետ օգնություն տրամադրելու համար կամ գրանտների տեսքով։ Այդպիսի կազմակերպությունները ոչ միայն փոխառություններ են տրամադրում, այլև գրանտներ են տրամադրում։ Մի շարք երկրներ իրենց ՀՆԱ-ի մոտ 10 տոկոսի չափով փաթեթներ են տրամադրում իրենց երկրների տնտեսություններին և սոցիալական հարցերը լուծելու համար։ ԱՄՆ-ն 2.2 տրիլիոն է հաստատել, որը իրենց ՀՆԱ-ի 10 տոկոսն է կազմում։ Առ այսօր մեր հայտարարված օգնության փաթեթը չի հասնում մեր ՀՆԱ-ի 2 տոկոսը։ Մենք կարող ենք օգնությունը ավելացնել, և ինչքան շուտ այդ դրամը մտնի շրջանառության մեջ, այնքան լավ, քանի որ սպառումը նվազել և նվազելու է, քանի որ մարդիկ աշխատանք են կորցրել, եկամուտներ չունեն, իսկ սպառումը նվազելու դեպքում ՀՆԱ-ն ինքնաբերաբար կնվազի։ Մենք սպառման ծավալները պետք է ավելացնենք, որի համար պետք է մարդկանց ոչ միայն ուղղակի սոցիալական օգնություն տրամադրվի, այլև օգնություն պետք է ուղղել այն ձեռնարկություններին, որոնք հնարավոր է՝ հայտնվեն սնանկության եզրին, կամ սնանկանան։ Պետությունները պետք է սկսեն աջ ու ձախ դրամաշնորհներ տրամադրել՝ փրկելու համար տնտեսությունը։

Գյուղատնտեսությունից ու արտադրությունից զատ, ո՞ր ոլորտներին պետք է տրամադրել այդ աջակցությունը՝ կորուստները մաքսիմալ մեղմելու համար։

– Մենք գիտենք, որ մինչև տարեվերջ տուրիզմի և հանրային սննդի ոլորտները կրելու են մեծ, էական վնասներ։ Պետք է առաջին հերթին այդ ընկերություններին աջակցություն ուղղվի, որոնք երկար տարիներ այդ ոլորտում ներդրումներ են արել։ Պետք է քննարկվի նրանց առաջնահերթ օգնության ձեռք մեկնելու հարցը։ Տրանսպորտային և լոգիստիկ ընկերությունները արդեն աշխատում են շատ դժվարին պայմաններում, սահմանային կետերում հերթեր են գոյացել։

Այդ ընկերությունները վնասներ են կրում, և պետությունը պետք է քայլեր ձեռնարկի երկիր մտնող և դուրս եկող ապրանքների նորմալ տեղաշարժը ապահովելու համար։ Դժվարությունների մեջ կարող է հայտնվել նաև հանքարդյունաբերության ոլորտը, քանի որ պղնձի համաշխարհային գները խոշոր անկում են ապրում։ Իսկ Հայաստանը պղինձ արտահանող երկիր է, և մեր արտահանումների մեծ մասը պղինձ է։ Պղինձ արտահանող երեք ընկերությունները կարող են հայտնվել դժվարին իրավիճակում ոչ միայն գների, այլև լոգիստիկ հնարավորությունների խաթարումների հետ կապված։ Բարեբախտաբար, ոսկու գինն է աճում։ Մենք Հայաստանում ունենք ոսկի արդյունահանող ընկերություն և, եթե հնարավոր է, կառավարությունը պետք է մտածի Ամուլսարի ծրագիրը հետ բերելու մասին։ Եթե Ամուլսարը աշխատելիս լիներ, դա պետության համար մեծ առաջընթաց կլիներ, քանի որ ոսկու համաշխարհային գները աճում են։ Պետությունը կարող էր օգտվել դրանից և հավելյալ միջոցներ ստանալ։

Հանքարդյունաբերող ձեռնարկությունները պետք է աշխատեն, և պետությունը պետք է աջակցի դրանց աշխատանքը անխափան պահելու համար, որպեսզի երկիր արտարժույթ մտնի։ Եթե պետությունը վաղը մեծացնելու է մեր արտաքին պարտքը, ապա այդ պարտքը մարելու համար միջոցներ են պետք։ Այդ պարտքերը վճարելու համար պետք է որոնել նոր միջոցներ, մուտքի նոր աղբյուրներ։

– Պարոն Կարամանուկյան, ստեղծված իրավիճակում տնտեսական կանխատեսումների՝ տնտեսական աճի, տնտեսական ակտիվության վերաբերյալ, ի՞նչ է լինելու։ Դրանք կարելի՞ է համարել առ ոչինչ, և ինչ նոր կանխատեսումներ կարելի է անել։

– Այսօր կանխատեսել, թե ինչպիսի կանխատեսումներ կլինեն տնտեսական աճի մասով, կարծում են՝ աշխարհի ամենախելացի տնտեսագետները չեն կարող։ Ոչ ոք չի կարող ասել, թե վիրուսի տարածումը ինչքան կարող է տևել։

Չինաստանը կարողացավ կանխել վիրուսի տարածումը, բայց չենք կարող ասել, որ Չինաստանի տնտեսությունը կունենա նախորդ տասնյակ տարիների պես թռիչքային աճ։ Ամբողջ աշխարհով մեկ, տնտեսագետները, բոլոր մասնագետները կարծում են, որ այս տնտեսական ճգնաժամը լինելու է աշխարհի ամենամեծ՝ 1929-33 թվականների դեպրեսիայից ավելի խոր, որը այն ժամանակ սկսվեց Ամերիկայից և տարածվեց աշխարհով մեկ, իսկ հիմա էլ նման անկումային երևույթներ այս տարվա համար նախատեսված են։ Ստեղծված իրավիճակում կանխատեսում անելը շատ դժվար է, բայց որ այս տարվա մեջ տնտեսությունները չեն աճելու, դա արդեն իսկ հայտնի է։ Որքան արագ հաղթահարենք կորոնավիրուսի հետևանքով կանգնած տնտեսությունները, այնքան հնարավոր կլինի մեծ անկումները կանխել։ Բարեբախտաբար, Հայաստանում հեռահաղորդակցության ոլորտում ունենք զարգացած ընկերություններ, որոնք ապահովում են մեր հեռահաղորդակցությունը, ավելի թվայնացված ենք աշխատում, բայց դա բոլորին հասանելի չէ։ Հեռահար դաս հնարավոր է անել, բայց հեռահար արտադրություն կազմակերպել հնարավոր չէ։ Հանքը չես կարող հեռահար շահագործել, գյուղմթերքի վերամշակումը հեռահար չեն կարող անել, գյուղատնտեսությունը հեռահար կազմակերպել հնարավոր չէ։ Մենք պետք է մտածենք այնպիսի քայլեր ձեռնարկել, որ այս ոլորտների աշխատանքը կանգ չառնի։ Մենք պետք է հասկանանք, որ մեր կոնյակը դժվար է իրացվելու հիմնական շուկայում՝ Ռուսաստանում արտահանման պահանջարկը կնվազի։ Բայց այլ գյուղատնտեսական արտադրանքների աշխատանքը պետք է շարունակել, և արտահանումը իրականացնել։ Քայլերը շատ են։

Ես կարծում եմ, որ այս ճգնաժամը նոր դուռ է բացում նաև Հայաստան-Սփյուռք հարաբերություններում, գուցե նաև համահայկական տարբեր ծրագրեր իրականացնելու մասով՝ ներգրավելով Սփյուռքին տնտեսական իրավիճակի բարելավմանը։ Սփյուռքը կարողություններ ունի և կարող է օգնել Հայաստանին վերականգնելու իր տնտեսությունը, անկումները կանգնեցնելու և վերադառնալու նորմալ գործունեության կորոնավիրուսի դեմ պայքարը հաջողությամբ ավարտելուց հետո։ Ծրագրեր պետք է մշակվեն ներքին ու արտաքին ներդրումներ ներգրավելու ուղղությամբ։ Մենք պետք է Հայաստանը գրավիչ դարձնենք օտարերկրյա ներդրողների համար։ Հայաստանը պետք է ականջալուր լինի տարբեր ազդակներից եկող խորհուրդներին՝ հաղթահարելու համար տնտեսական այն վատ վիճակը, որում հայտնվել ենք բոլորս։ Բոլորս պետք է գոտիները ձգենք՝ հաղթահարելու համար այս դժվարին իրավիճակը։

Հեղինակներ
ՆՎԵՐ ՄՆԱՑԱԿԱՆՅԱՆ
ՆՎԵՐ ՄՆԱՑԱԿԱՆՅԱՆ
ԳՈՀԱՐ ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ
ԳՈՀԱՐ ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ
Արթուր Աղաբեկյան
Արթուր Աղաբեկյան
Ժիրայր Ոսկանյան
Ժիրայր Ոսկանյան
Բաժիններ
Ուղիղ
Լրահոս
Որոնում