Sunday, 18 04 2021
16:05
Հռոմի պապը մտահոգված է Ուկրաինայում ռազմական ակտիվության աճով
Խոշոր ավտովթար Գեղարքունիքի մարզում. բախվել են Opel և ВАЗ 21150 ավտոմեքենաները
15:35
Չինաստանում հայտնաբերվել են հին հայելիներ՝ հանգուցյալներին հանդերձյալ աշխարհ ուղեկցելու համար
15:20
ՄԱԳԱՏԷ-ն հաստատում է ուրանի 60% հարստացումը Նաթանզում
15:05
Կյանքի վերջին տարիներին Մարադոնան 4,6 միլիոն դոլար է ծախսել հարազատների վրա
Հայաստանում միշտ «խաթրի» ընտրություններ են եղել․ բաղրամյանցիները՝ «Հանուն Հանրապետության» անդամներին
14:53
«Գահերի խաղ»-ի հանգուցալուծումը կարող է փոխվել
Եթե նորմալ ընդդիմություն ունենայինք, կաշխատացներ իշխանությանը․ Արման Բաբաջանյան
14:45
Ջենիֆեր Էնիսթոնը ցանկանում է երեխա որդեգրել. մեդիա
Արարատն ու Արտաշատը երբեք աչքի չի ընկել արդարադատությամբ․ Սեդա Սաֆարյան
Որդեկորույս մայրերը Եռաբլուրում ծառեր են տնկել
Վանեցյանը հայտարարություն արեց, նշանակում է կապեր ունի Ադրբեջանի հետ․ քննություն տարեք․ Բաղրամյանի բնակիչ
Երևանում BMW-ն կոտրել է բազալտե հենապատը, արմատախիլ արել ծառեր և կողաշրջված հայտնվել բնակչի այգում․ կան վիրավորներ. shamshyan.com
Մարտի 1-ի գործով տապալումը դատական համակարգի պարտությունն էր. Սեդա Սաֆարյան
14:30
Իտալիայում կարանտինային միջոցառումները կմեղմացվի ապրիլի 26-ից
Պուտինն ու Էրդողանը հրահրեցին էս պատերազմը, Նիկոլն ինչ մեղք ունի. բաղրամյանցիներ
14:15
Գիտնականները խոսել են երեխաների շրջանում հետկովիդային համախտանիշը որոշելու մեթոդի մասին
Այս պարտությունը մեր պատիժն է. Սեդա Սաֆարյանը՝ Բաղրամյանում
Վարչապետի գլխավորությամբ քննարկվել են տնտեսության ընթացիկ վիճակն ու հետագա ծրագրերը
ԵԱՀԿ ՄԽ վերագործարկումը՝ Ռուսաստանի համաձայնությամբ
14:02
Չեխիայի կողմից հետախուզվում են Պետրովն և Բոշիրովը
Ազգայնականություն․ ծայրահեղ ագրեսիվությունից ծայրահեղ անլրջացում մեկ քայլ է
13:57
Կիևն ու ԴԺՀ-ն հայտարարեցին Դոնբասում նոր գնդակոծությունների մասին
Մեր գլխավոր խնդիրն է թույլ չտալ երկիրը կեղեքողները վերադառնան. Բաբաջանյանը՝ Բաղրամյանում
13:50
Բայդենը Նավալնիի հանդեպ վերաբերմունքն անարդար է համարել
Բոլոր ստորաբաժանումներով պետք է ունենանք Արցախի ՊԲ, առանց դրա չենք կարող որևէ ձև մեր անվտանգությունն ապահովել
13:38
Ֆլորիդայի բնակիչը ձերբակալվել է Քամալա Հարիսին սպանելու սպառնալիքներ հնչեցնելու համար
Որևէ պատգամավոր չի գալիս ասում՝ ոնց եք ապրում. Բաղրամյանում դժգոհ են՝ ընտրությունից ընտրութուն են իրենց հիշում
13:30
Ռուսաստանի դեսպանը կանչվել է Բրիտանիայի արտաքին գործերի նախարարություն
Մենք պետք է դադարենք երազելուց, Ադրբեջանը պարտվածի բարդույթն է հաղթահարում

Ապրիլյան քառօրյայից երկու տարի անց. կլինի՞ նոր պատերազմ

Արդեն երկու տարի է անցել 2016 թ. ապրիլի 1-ի լույս 2-ի գիշերը արցախա-ադրբեջանական հակամարտ զորքերի շփման գծում սկսված հայտնի իրադարձություններից, որոնք ընդունված է անվանել Ապրիլյան քառօրյա պատերազմ: Հակառակորդը լայնածավալ հարձակողական գործողություններ ձեռնարկեց շփման գծի երեք՝ հարավային, հարավարևելյան և հյուսիսարևելյան ուղղություններով՝ այլ զինատեսակների հետ միասին օգտագործելով հրետանի, զրահատեխնիկա և օդուժ: Հարձակումը սկսվել էր ապրիլի 1-ի լույս 2-ի գիշերը՝ ժամը 3-ի սահմաններում, երբ Հայաստանի և Ադրբեջանի նախագահները դեռ չէին վերադարձել Վաշինգտոնից, սակայն Հայաստանում սկսված մարտերի մասին տեղեկացան միայն ապրիլի 2-ի առավոտյան՝ ՀՀ պաշտպանության նախարարության մամուլի քարտուղար Արծրուն Հովհաննիսյանի ֆեյսբուքյան էջից: Մարտերն ընթացան մինչև ապրիլի 5-ի կեսօր, երբ Մոսկվայում Ռուսաստանի միջնորդությամբ բանավոր պայմանավորվածություն ձեռք բերվեց Հայաստանի և Ադրբեջանի Գլխավոր շտաբերի պետերի միջև կրակի դադարեցման մասին:

Ո՞վ է հարձակվել առաջինը

Ապրիլյան պատերազմի մասին, անշուշտ, շատ են խոսել, շատ են գրել: Հակամարտող կողմերից յուրաքանչյուրն իրեն ցանկալի լույսի ներքո է ներկայացնում տեղի ունեցած իրադարձությունները: Օրինակ՝ Ադրբեջանն իրեն է հռչակում պատերազմի հաղթող՝ միաժամանակ հայտարարելով, թե իբր առաջինը հայկական կողմն է ապրիլի 1-ի գիշերը հրետակոծության ենթարկել ադրբեջանական գյուղերը, որից հետո Ադրբեջանի պաշտպանության նախարարը հրաման է տվել սահմանային ուժերին «հետ մղել» հայկական կողմի կրակակետերը ադրբեջանական բնակավայրերից: Մինչդեռ հայկական կողմի ներկայացրած փաստերը ուրվագծում են բոլորովին այլ պատկեր՝ ցույց տալով, որ հատուկջոկատայինների մասնակցությամբ սանձազերծված հարձակումը հստակ կազմակերպված լայնածավալ ռազմագործողություն էր Ադրբեջանի կողմից՝ կոնկրետ ռազմական և քաղաքական նպատակներով:

Ի՞նչ փոխեց Ապրիլյան պատերազմը

Ադրբեջանի ռազմաքաղաքական առաջադրանքների մասին ևս շատ է խոսվել: Ռազմական տեսանկյունից ադրբեջանական կողմը օգտագործեց «անակնկալի էլեմենտը»՝ փորձելով ճեղքել Արցախի պաշտպանությունը և փոխել ուժերի հարաբերակցությունը շփման գծում: Ադրբեջանը նախորդ 10-15 տարիների ընթացքում տնտեսական մեծ աճ էր գրանցել՝ ձեռք բերելով մեծ քանակությամբ ժամանակակից սպառազինություն և զինտեխնիկա, և բնականաբար պիտի փորձեր սպառազինությունների և մարդկային ռեսուրսների քանակական առավելությունը ռեալիզացնել և վերածել դիրքային առավելության հայկական կողմի նկատմամբ, փոխել ռազմական իրավիճակը շփման գծում, ի վերջո` ազատվել պարտված կողմի բարդույթից: Ռազմական հաջողությունը շփման գծում հնարավորություն կտար ադրբեջանական կողմին ավելի ուժեղ դիրքերից հանդես գալ բանակցությունների ընթացքում: Բնականաբար, կային նաև ներքաղաքական դրդապատճառներ: Սակայն ապրիլյան իրադարձությունների դրդապատճառները և արդյունքները քննարկելու կամ հաղթողներին ու պարտվողներին որոշելու փոխարեն, կարծում ենք, այսօր ավելի արդիական են այն հարցերը, թե ինչպե՞ս Քառօրյա պատերազմը ազդեց հակամարտության կարգավորման գործընթացի վրա և որքանո՞վ փոխեց ուժերի հարաբերակցությունը տարածաշրջանում, Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև, արցախա-ադրբեջանական շփման գծում: Ի վերջո, ինչպիսի՞ն է իրադրությունն այսօր՝ Ապրիլյան պատերազմից երկու տարի անց:

Տարածքային և մարդկային կորուստներ

Ըստ պաշտոնական տվյալների՝ 2016 թ. ապրիլ ամսվա ընթացքում հայկական զինված ուժերից մարտական գործողությունների հետևանքով զոհվել է 91 հոգի՝ 74 զինծառայող և 17 կամավորական: Ադրբեջանական զինուժի կորուստների մասին հստակ տվյալներ չկան: Տարբեր հաշվարկներով ադրբեջանական կողմի կորուստների թիվը գնահատվում է առնվազն 250-260 հոգի: Հայտնի է նաև, որ հարձակման առաջին ժամերին ադրբեջանական զինուժին հաջողվել էր գրավել որոշ հենակետեր: Ըստ ԼՂՀ ՊԲ-ի հայտարարության՝ ապրիլի 3-ի դրությամբ հայկական կողմն ուներ 8 կորցրած դիրք, որոնցից 5-ը շփման գծի հարավային ուղղությամբ, իսկ 3-ը՝ հյուսիսային: Այս հենակետերից ամենահայտնին շփման գծի հարավային հատվածում գտնվող Լելե Թեփե բարձունքն է: Ավելի ուշ՝ 2017 թ. հունվարին, Ադրբեջանի իշխանությունները հայտարարեցին Չոջուկ Մարջանլի գյուղի վերաբնակեցման մասին, որը, ըստ ադրբեջանական մամուլի, հնարավոր է եղել իրականացնել Լելե Թեփեի գրավումից հետո: Բոլորին անհայտ այս գյուղի վերաբնակեցումը Բաքուն փորձում էր ներկայացնել իբրև մեծ հաղթանակ Հայաստանի նկատմամբ: Շատերը կհիշեն նաև հայկական կողմի տարածքային կորուստների մասին վեճերը ապրիլյան կռիվներից հետո: Հիմնադիր խորհրդարան քաղաքական նախաձեռնության ղեկավար, ազատամարտիկ Ժիրայր Սեֆիլյանը հայտարարեց, թե Հայաստանի իշխանությունները թաքցնում են ճշմարտությունը ժողովրդից` ասելով, որ հակառակորդն ընդամենը մի քանի հարյուր մետրի առաջխաղացում է ունեցել շփման գծում, մինչդեռ հայկական կողմը Ապրիլյան պատերազմում միայն Թալիշի ուղղությամբ կորցրել է 7 միլիոն քմ կամ 700 հեկտար տարածք: Այս խոսակցություններին վերջ տվեց Հայաստանի նախագահ Սերժ Սարգսյանը: Վիեննայի գագաթնաժողովից Երևան վերադառնալու ճանապարհին նա հարցազրույց տվեց հայկական ԶԼՄ-ներին՝ ասելով, որ Քառօրյա պատերազմի ընթացքում հայկական կողմը կորցրել է մոտ 800 հեկտար տարածք:

Հայաստանը չօգտվեց հնարավորությունից

«Առաջին լրատվական»-ի հետ զրույցում ապրիլյան իրադարձությունների մասին խոսեց քաղաքագետ Ալեքսանդր Սկակովը՝ ասելով, որ 2016 թ. ապրիլից հետո պատերազմի վտանգն ավելի պարզորոշ է դարձել, Մինսկի խումբն էլ որոշ չափով ակտիվացրել է իր աշխատանքները: Հենց ապրիլյան կռիվներից հետո կազմակերպվեցին նախագահական գագաթնաժողովները Վիեննայում և Սանկտ Պետերբուրգում, որտեղ ընդունվեցին որոշումներ՝ ուղղված շփման գծում լարվածության նվազեցմանն ու հետագա ռազմական բախումների կանխագելմանը:

«Իհարկե, դեռ չկան արդյունքներ, այնուամենայնիվ, Մինսկի խումբն այսօր ավելի ակտիվ է, քան դրանից առաջ էր», – ասում է Ալեքսանդր Սկակովը:

Ռուսաստանցի փորձագետն ափսոսում է, որ Հայաստանը հնարավորություն ուներ Ապրիլյան պատերազմից հետո բարելավելու իր դիրքերը, սակայն չօգտվեց այդ հնարավորությունից. «Ադրբեջանը դիմեց բացահայտ ագրեսիայի, և դա կարելի էր օգտագործել սեփական դիրքերը բարելավելու համար: Հայաստանը կարող էր այնպես անել, որ բոլորը հստակ տեսնեին՝ հենց Ադրբեջանն է ագրեսորը, պատերազմի սպառնալիքը գալիս է Ադրբեջանի կողմից, բայց Հայաստանը դա չարեց»:

Այնուամենայնիվ, 1994 թ. ի վեր շփման գծում գրանցված ամենախոշոր ռազմական բախումներից հետևություններ արվել են: Սկակովի կարծիքով՝ Ռուսաստանը արել է իր հետևությունները՝ նոր զինատեսակներ է մատակարարել Հայաստանին: Հայաստանն էլ արել է իր հետևությունները և հիմա ավելի լավ է պատրաստված պատերազմին, քան դրանից առաջ էր:

Իսկ պատերազմի վերսկսման վտանգ մոտ ամիսներին չկա: Թե ինչ կլինի հետագայում՝ հայտնի չէ:

«Ադրբեջանը կդիմի ագրեսիայի միայն այն դեպքում, եթե ունենա ներքաղաքական և տնտեսական խնդիրներ՝ նավթի գների անկում, մանաթի դեվալվացիա և այլն: Եթե դա կրկնվի, կրկին կառաջանա պատերազմի վտանգ»,- նշեց Ալեքսանդր Սկակովը:

Հայկական կողմը լուրջ հետևություններ է արել

Ռազմական վերլուծաբան Լեոնիդ Ներսիսյանն իր հերթին ասում է, որ Ապրիլյան պատերազմը շատ ուժեղ է ազդել բանակցային գործընթացի վրա: Բանակցությունները գնալով ավելի շատ են վերածվում իմիտացիայի:

«Հայկական կողմն ամեն անգամ ասում է, որ պատրաստ է քննարկել միայն շփման գծում մշտադիտարկման համակարգի ստեղծման հարցը, ընդ որում, Երևանը պատրաստ չէ մինչև դա անելը քննարկել բուն հակամարտության կարգավորման հետ կապված հարցեր: Ադրբեջանում ինչպես առաջ, այնպես էլ հիմա հնչեցվում են միայն ծայրահեղ մոտեցումներ՝ ոչ մի զիջում, առավելագույնը Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար կարգավիճակ Ադրբեջանի կազմում, բայց որևէ նոր բան չկա»,- «Առաջին լրատվական»-ի հետ զրույցում մեկնաբանեց վերլուծաբանը:

Ապրիլյան պատերազմը, Լեոնիդ Ներսիսյանի կարծիքով, ստիպել է հայկական կողմին լուրջ հետևություններ անել և վերազինել բանակը:

«Շատ խնդիրներ, որոնց վրա նախկինում աչք էին փակում, Ապրիլյան պատերազմից հետո սկսեցին լուծվել: 2016 թ. սկսած՝ Հայաստանի զինված ուժերը ստացան լուրջ քանակով նոր ռազմական տեխնիկա, և այդ գործընթացը շարունակվում է: Հայաստանը սպառազինություն է ստացել ինչպես 200 միլիոնի չափով վարկային համաձայնագրի շրջանակներում, այնպես էլ զենք է գնել սեփական միջոցներով: Օրինակ՝ «Իսկանդեր» օպերատիվ-տակտիկական հրթիռային համալիրները գնվել են Հայաստանի պաշտպանական բյուջեի միջոցներով: Ձեռք են բերվել «Սմերչ» համազարկային կրակի ռեակտիվ համակարգեր, ամենանոր մոդիֆիկացիայի «Կոռնետ» հակատանկային հրթիռային համալիրներ և շատ այլ զինատեսակներ»:

Այս խորապատկերին Ադրբեջանը, ընդհակառակը, նվազեցրել է ժամանակակից սպառազինության գնման տեմպերը. «Իհարկե, գործընթացը շարունակվում է, բայց հիմնականում զենք է մատակարարվում հին պայմանագրերի շրջանակներում: Շատ լուրջ նորություններ առայժմ չկան: Դա կապված է պաշտպանական ծախսերի կրճատման հետ: Այնուամենայնիվ, Ադրբեջանն ամեն դեպքում մոտակա տարիներին շարունակելու է մասնակցել սպառազինությունների մրցավազքին, եթե նավթի գների հետ շատ անսպասելի մի բան տեղի չունենա»:

Ադրբեջանը պատրաստ չէ նոր պատերազմի

Իսկ Ադրբեջանի կողմից 2016 թ. ապրիլի սկզբին մի քանի բարձունքներ, հենակետեր գրավելը էապես չի ազդել Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև ուժերի հավասարակշռության վրա:

Ռազմական վերլուծաբան Լեոնիդ Ներսիսյանն ավելացրեց. «Բանակցություններում ոչինչ չի փոխվել: Որևէ զիջման մասին խոսք չկա, և մենք տեսնում ենք նույն հանդիպումները կամ նախագահների, կամ էլ արտգործնախարարների միջև: Նրանք զրուցում են ինչ-որ բանի մասին, բայց թե ինչի՝ ոչ ոք չգիտի, և մենք որևէ արդյունք չենք տեսնում: Այդ մի քանի բարձունքները, որը գրավել են հայկական կողմից, ըստ էության շատ բան չեն փոխել: Ապրիլյան պատերազմը ցույց տվեց, որ շատ դժվար կլինի մեծ տարածքներ գրավել պատերազմի միջոցով: Այդ պատերազմը կհանգեցնի հազարավոր զոհերի, և Ադրբեջանն առայժմ պատրաստ չէ գնալ դրան»:

Բաժիններ
Ուղիղ
Լրահոս
Որոնում
new adriver("adriver_banner_525093214", {sid:216038, bt:52, bn:28});