Monday, 18 01 2021
Monday, 18 01 2021
Մարտակերտցիները փակել են ադրբեջանական շարասյան ճանապարհը եւ պահանջներ դրել ռուս խաղաղապահների առջեւ
23:45
Բելառուսին զրկել են հոկեյի աշխարհի առաջնությունն անցկացնելու իրավունքից
Տարհանված շրջանների բնակիչների կենսաթոշակները կվճարվեն ՀՀ-ում և ԱՀ-ում
23:20
Ռուսաստանը չէ, որ պետք է որոշի՝ Վրաստանը և Ուկրաինան կլինեն ՆԱՏՕ-ի կազմում, թե՞ ոչ. Սթոլթենբերգ
Թուրքիայում մարտական ԱԹՍ-ները համակցել են զրահամեքենայի հետ
Թուրքերին խիստ զայրացրել է Համայն Հունաց Արքեպիսկոպոսի հայտարարությունը
Գործ ունենք Ալիևի նման անհավասարակշիռ, Էրդողանի նման ամբիցիոզ մարդկանց հետ. զորավարժությունները Հայաստանի համար կարող են վտանգավոր լինել
Վերսկսվել են Ուֆայից Երևան ուղիղ չվերթները
Ջերմուկ քաղաքից 10 կմ արևմուտք երկրաշարժ է տեղի ունեցել
22:40
Քուվեյթի Էմիրն ընդունեց կառավարության հրաժարականը. Al Arabiya
ՆԱՏՕ-ի գլխավոր քարտուղարը հորդորել է ազատել Նավալնիին
Լավրովը մեկնաբանել է Ռուսաստանի և Չինաստանի զորավարժությունները
Անգլիական նավերն ու հայկական լեռները․ «ԿԱՄԵՐՏՈՆ»
Ալեքսեյ Նավալնին ձերբակալվել է 30 օրով
Արտահերթ ընտրությունների գնդակը մեր դաշտում չէ. Սուրեն Պապիկյան
21:50
Բրազիլիայում հավանություն են տվել COVID-19-ի դեմ բրիտանական և չինական պատվաստանյութերին
Արա Այվազյանն ու Լավրովը հեռախոսազրույց են ունեցել
Հայաստանում նախատեսվում է հեշտացնել անվան փոփոխության ընթացակարգը
21:30
ԱՄՆ-ում ՀՀ դեսպանը ներկա կգտնվի նախագահ Բայդենի երդմնակալությանը
Ավինյանի գրասենյակը պարզաբանել է գերիների թվական տվյալները չհրապարակելը
21:20
ԵՄ-ն կկատարի պարտավորությունները ԵՄ-ՄԹ համաձայնագրի կիրարկման պայմաններում. պարզաբանում
Երևան, Գյումրի, Վանաձոր քաղաքներում նպաստների և կենսաթոշակների վճարման գործընթացում տեղի է ունեցել փոփոխություն
Արարատ Միրզոյանը հրամանատար է, այս պահին փրկիչը նա է
Ռուսաստանը մերժեց Ալիևին. Ռուսաստանն ունի Հայաստանի կարիքը
Լիտվան առաջարկում է Կիրկորովին ավելացնել «սև ցուցակ»-ում՝ Ղրիմ այցելությունների պատճառով
Մեղրիի Ազատ տնտեսական գոտում քննարկել ենք շուտափույթ գործարկման հնարավորությունները․ ՀՀ էկոնոմիկայի նախարար
Լավրովը վարակված է եղել կորոնավիրուսով
ՀՀ մի շարք տարածաշրջաններում ձյուն է տեղում
«Հանրապետություն» կուսակցությունը ընդունում է «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության առաջարկը
Արևմուտքը ծրագրում է արգելափակել Telegram-ը․ Լավրով

ՌԴ-ի, ԱՄՆ-ի և Չինաստանի ռազմավարական գործընկերը. Ղազախստանի դասերը՝ Հայաստանին

Եվրասիական տնտեսական միության (ԵԱՏՄ) հիմնադիր երկրներից մեկը՝ Ղազախստանը, որի անփոխարինելի առաջնորդ Նուրսուլթան Նազարբաևին է, ի դեպ, վերագրվում այս միության ստեղծման գաղափարը, ոչ միայն ակտիվ գործում է հետխորհրդային տարածության ինտեգրացիոն կառույցներում, այլև բավական հետաքրքիր է դարձել ընդհանրապես միջազգային հարաբերությունների և գլոբալ քաղաքականության տեսանկյունից՝ շնորհիվ այլ ուղղություններով իրականացվող արդյունավետ արտաքին քաղաքականության և իր տնտեսական ու քաղաքական նշանակության: Եվ սա, բնականաբար, հետաքրքիր է նաև Հայաստանի արտաքին քաղաքականության տեսանկյունից՝ առնվազն որպես օրինակ, թե ինչպես է ԵԱՏՄ և ՀԱՊԿ անդամ պետությունը և Ռուսաստանի սերտ դաշնակիցը փորձում հավասարակշռել և դիվերսիֆիկացնել իր արտաքին քաղաքականությունը այլ պետությունների հետ:

Ռազմավարական գործընկերություն

Նման արձանագրման հիմնական առիթը հունվարի 16-ին Վաշինգտոնում՝ Սպիտակ տանը, ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի և Նուրսուլթան Նազարբաևի հանդիպումն է: Ղազախստանն այս տարվա հունվարից ստանձնել է ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի նախագահությունը, և հենց այս հանգամանքն է դարձել նման բարձր մակարդակով այդ երկրի նախագահին Վաշինգտոնում ընդունելու առիթը: Թրամփի հետ հանդիպումից հետո Նազարբաևը հայտարարել է, թե Ղազախստանի և ԱՄՆ-ի հարաբերությունները բարձրացել են նոր՝ ռազմավարական գործընկերության մակարդակի: Ռուսական և ղազախական լրատվամիջոցները գրում են, որ Նազարբաևի ամերիկյան այցի շրջանակներում երկու երկրների միջև ստորագրվել է 20-ից ավելի համաձայնագիր, որոնց ընդհանուր արժեքը կազմում է շուրջ 7 մլրդ դոլար։

Բազմակողմ հարաբերություններ

Իհարկե, տարբեր փորձագետներ տարբեր կերպ են նայում հարցին, թե որքանո՞վ է Նազարբաևին հաջողվում բալանսավորել իր երկրի հարաբերությունները գործընկերների հետ, կամ որքանո՞վ են ընդհանրապես առարկայական Ղազախստանի և Արևմուտքի հարաբերությունները:

Ֆլեթչերի իրավունքի և դիվանագիտության դպրոցի գիտաշխատող, քաղաքագետ Սուրեն Սարգսյանն ասում է, որ Ղազախստանը բացառիկ երկիր է, որը առնվազն ֆորմալ առումով ռազմավարական նշանակություն ունի թե՛ Ռուսաստանի, թե՛ Չինաստանի և թե՛ արդեն Միացյալ Նահանգների համար: Ղազախստանը բնական պաշարներով հարուստ պետություն է, լուրջ տնտեսական ու քաղաքական նշանակություն ունի տարածաշրջանում, և այս իմաստով ԱՄՆ-Ղազախստան համագործակցությունը շատ տրամաբանական է:

«Միացյալ Նահանգները կարևորում է Ղազախստանը՝ հատկապես Աֆղանստանի ռազմավարության տեսանկյունից: Ղազախստանը ատոմային էներգետիկայի ոլորտում լուրջ գործակցություն ունի Պակիստանի հետ: Նույն կարևորությունը նա պահպանում է և՛ Չինաստանի, և՛ Ռուսաստանի, և՛ ընդհանրապես ամբողջ թյուրքական աշխարհի և կենտրոնասիական պետությունների համար»,- «Առաջին լրատվական»-ի հետ զրույցում մեկնաբանեց քաղաքագետը։

Անձամբ կտեղեկացնի Պուտինին

ՌԴ Պետդումայի պատգամավոր, ԱՊՀ երկրների ինստիտուտի տնօրեն Կոնստանտին Զատուլինը փոքր-ինչ այլ կերպ է նայում հարցին: Ռուսաստանցի գործիչը մեծ կարևորություն չի տալիս բարձրագոչ հայտարարություններին, թե Ղազախստանը և Միացյալ Նահանգները ռազմավարական գործընկերներ են՝ ասելով, թե անհնար է պատկերացնել, որ Ղազախստանը կհրաժարվի Ռուսաստանի հետ ռազմավարական դաշինքից, կամ՝ որ ԱՄՆ-ի հետ հարաբերությունները կարող են փոխարինել Ռուսաստանի հետ համագործակցությունը:

Զատուլինը «Առաջին լրատվական»-ի հետ զրույցում նշեց՝ Ռուսաստանում շատ լավ հասկանում են, որ Ղազախստանը փորձում է հավասարակշռել իր հարաբերությունները, բայց Ռուսաստանը ֆորմալ պատճառ չունի կշտամբելու ղազախներին: Մեր զրուցակցի խոսքերով՝ իհարկե, ինչպես Ղազախստանը, այնպես էլ, օրինակ, Հայաստանը չէին ուզենա ենթարկվել ամերիկյան պատժամիջոցների, որոնք սահմանված են Ռուսաստանի նկատմամբ, և Վաշինգտոնի հետ հարաբերությունների սերտացումը կարելի է բացատրել նաև այս հանգամանքով: Բայց Զատուլինը նշեց նաև մեկ այլ հանգամանք, որը կարող է լինել Նազարբաևի այցի իրական պատճառներից մեկը: Ռուսաստանցի փորձագետը նշեց, թե ԱՄՆ-ում Ղազախստանի ֆինանսական միջոցների մոտ 40 տոկոսը սառեցված է, և հենց այս փաստը կարող է լինել Նազարբաևի այցի ոչ հրապարակային, գաղտնի կողմը:

«Մենք հասկանում ենք, որ Ղազախստանը փորձում է հավասարակշռություն ստեղծել: Ամենևին էլ ուրախ չենք այն փաստից, որ Ղազախստանը պատրաստվում է ինքնաթիռներ և լոկոմոտիվներ գնել ԱՄՆ-ից, ոչ թե Ռուսաստանից, բայց դա ի վերջո մրցակցության և մեր կողմից ավելի շահավետ առաջարկների խնդիր է: Իսկ մյուս բոլոր հարցերում մենք ուշադրությամբ հետևում ենք Նազարբաևի օրակարգին, հասկանում ենք իր նպատակները: Առայժմ չենք տեսնում խուճապի հիմքեր: Համոզված եմ, որ նախագահ Նազարբաևը, որը հետխորհրդային տարածության ամենափորձառու գործիչներից է, անձամբ կտեղեկացնի նախագահ Պուտինին իր այցի հանգամանքների մասին»,- մեկնաբանեց Զատուլինը՝ ավելացնելով, թե Ղազախստանում արևելյան քաղաքականության ավանդույթներով գերագնահատում են Նազարբաևի այցի նշանակությունը, մինչդեռ իրական նպատակը իրենց փողերը փրկելն է:

Հայաստա՞նը, թե՞ Ղազախստանը կդառնա կամուրջ

Ղազախստանի քաղաքականությունը մեզ համար հետաքրքիր է մեկ այլ առումով: Խոսքը երևի թե ավելի շատ ընկալումների, ոչ թե իրական քաղաքականության մասին է, բայց ամեն դեպքում հետաքրքիր է, որ Նազարբաև-Թրամփ հանդիպումից հետո հայկական մամուլում սկսեցին համեմատություններ անել Եվրոպայի ու ԱՄՆ-ի հետ Հայաստանի և Ղազախստանի հարաբերությունների միջև: Հայաստանի ու Եվրամիության միջև նոր համաձայնագրի ստորագրումից հետո հայկական լրատվական դաշտում շատ արդիական դարձավ այն տեսակետը, որ Հայաստանը կարող է յուրօրինակ կամուրջ դառնալ Եվրամիության ու ԵԱՏՄ-ի, այլ խոսքերով՝ Արևմուտքի և Ռուսաստանի միջև, և հիմա, երբ «պարզվեց», որ Ղազախստանը ևս շատ լավ հարաբերություններ ունի արևմտյան երկրների հետ, ստացվում է, որ ղազախները կարող են «մրցակցել» մեզ հետ այս հարցում: Բայց արդյո՞ք ճիշտ է Հայաստան-Արևմուտք և Ղազախստան-Արևմուտք հարաբերությունները նույն հարթության մեջ դնելը:

Սուրեն Սարգսյանը պատասխանում է, որ համեմատությունը այնքան էլ կոռեկտ չէ, որովհետև գործ ունենք տարբեր տարածաշրջաններում գտնվող պետությունների հետ, և տարբեր է նաև այդ տարածաշրջանների նշանակությունը, գերտերությունների ազդեցությունը այդ ռեգիոններում. «Համեմատությունն այնքան էլ ճիշտ չի լինի, բայց տեսնում ենք, որ Ղազախստանը նոր դիֆերսիֆիկացման է ենթարկել իր տնտեսական քաղաքականությունը, շատ ակտիվ համագործակցում է Չինաստանի, Ռուսաստանի հետ, երկուսի կողմից էլ համարվում է ռազմավարական գործընկեր, և նույնը կարելի է ասել նաև ԱՄՆ-ի համար»:

Կոնստանտին Զատուլինն իր հերթին նշեց. «Անշուշտ, մենք գնահատում ենք մեր բոլոր բարեկամների ջանքերը՝ հարթելու Ռուսաստանի և Միացյալ Նահանգների հարաբերությունները, բայց ես համոզված եմ, որ մեզնից բացի, այդ գործը ոչ ոք չի կարող անել, որովհետև Ռուսաստանը ինքնուրույն երկիր է և դաշնակիցների ու գործընկերների հետ ամենայն հարգանքով հանդերձ՝ Ռուսաստանը ինքն ի զորու է ուղղակի հարաբերություններ հաստատել՝ առանց միջնորդների»:

Ղազախստանի նախագահությունը և Ղարաբաղի հարցը

Մեր զրուցակիցներն անդրադարձան նաև այն հարցին, թե կարո՞ղ է արդյոք Ղազախստանն օգտագործել ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդում նախագահողի իր դիրքը՝ իր որոշ դաշնակիցների, օրինակ՝ Ադրբեջանի շահերը միջազգային հարցերում և մասնավորապես ղարաբաղյան հարցում առաջ տանելու նպատակով:

Կոնստանտին Զատուլինը չի բացառում, որ Ադրբեջանը կփորձի օգտվել Ղազախստանի հետ սերտ հարաբերություններից, բայց չի հավատում, որ Ղազախստանը կարող է ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդում այնպիսի քայլեր անել, որոնք դուրս կգան ղարաբաղյան հիմնահարցի շուրջ ընթացող բանակցությունների՝ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի ձևաչափի շրջանակներից:

«Չեմ կարծում, թե նախագահությունը Անվտանգության խորհրդում նման հնարավորություններ և իրավունք է տալիս: Ի վերջո, նախագահությունը Անվտանգության խորհրդում պատվավոր պաշտոն է: Ղազախստանը Անվտանգության խորհրդի մշտական անդամ չէ: Անվտանգության խորհրդում առարկայական նշանակություն ունեն վետոյի իրավունք ունեցող 5 պետությունների ձայնը»:

Սուրեն Սարգսյանը հասկանում է հարցի ենթատեքստը, բայց չի կարծում, թե նման խնդիր կարող է առաջանալ. «ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի ժամանակավոր անդամ Ղազախստանը ունի ձայնի այնպիսի իրավունք, ինչպիսին ունեն մյուս անդամ պետությունները, իսկ Անվտանգության խորհրդում որոշումները կոնսենսուսով են ընդունվում: Հասկանում եմ հարցի ենթատեքստը: Նկատի ունեք՝ եթե Լեռնային Ղարաբաղի հետ կապված ինչ-ինչ խնդիրներ լինեն, քննարկվեն Անվտանգության խորհրդում: Բայց պետք է շեշտել, որ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի երեք համանախագահող պետություններն էլ ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի մշտական անդամներ են և երեքի դիրքորոշումն այն է, որ Լեռնային Ղարաբաղի հիմնախնդիրը պետք է կարգավորվի միայն Մինսկի խմբի շրջանակներում: Եվ այս խնդրի մասին վերջին 20 տարիների ընթացքում որևէ բանաձև չի ընդունվել Անվտանգության խորհրդում»:

Հեղինակներ
ՆՎԵՐ ՄՆԱՑԱԿԱՆՅԱՆ
ՆՎԵՐ ՄՆԱՑԱԿԱՆՅԱՆ
ԳՈՀԱՐ ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ
ԳՈՀԱՐ ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ
Արթուր Աղաբեկյան
Արթուր Աղաբեկյան
Ժիրայր Ոսկանյան
Ժիրայր Ոսկանյան
Բաժիններ
Ուղիղ
Լրահոս
Որոնում