Հայաստանի քաղաքացիական հանրույթը ևս մի հաջողության հասավ՝ արտաշատցի Նոնոն չդարձավ Խոսրովի արգելոցի տնօրեն, ինչպես ուզում էր Բնապահպանության նախարարությունը՝ իբր հայտարարած մրցույթի արդյունքին հղում անելով:
Կգտնվեն, իհարկե, մարդիկ, որ քաղաքացիական այդ հերթական հաջողությունը հերթական անգամ կհամարեն ոչինչ չնշանակող կամ անգամ իշխանության հերթական PR՝ քաղաքացիներին մեղադրելով այդ PR-ին կամա, թե ակամա մասնակից լինելու համար: Իսկապես, «ատկատ» առ «ատկատ» մսխվող, ամբողջապես կոռումպացված, ինքնիշխանությունը կորցրած երկրում մի արգելոցի տնօրենի պաշտոնում ինչ-որ մեկի նշանակումը ձախողելը ի՞նչ է որ: Այ, ուրիշ բան, եթե պաշտոնանկ արվի Սերժ Սարգսյանը: Թե չէ, եթե նա իր տեղում է, մնացյալ ամեն ինչում որևէ փոփոխություն անիմաստ է և ավելորդ: Հայաստանում կա այդ մտայնությունը, և այն բավական տարածված է: Ընդ որում` այդ մտայնությունն ամենևին անհիմն չէ, այսինքն` ամբողջությամբ հիմնազուրկ չէ: Բայց կան նաև այլ մտայնությամբ քաղաքացիներ, որոնք համարում են, որ Սերժ Սարգսյանի պաշտոնանկության մասին անպտուղ վանկարկումների, ու այդ վանկարկումներին չմիանալու համար այլոց հասցեին մեղադրանքների փոխարեն, արժե հետամուտ լինել փոքր խնդիրների, թեկուզ դրանցից մեկում հաջողության են հասնում, իսկ մյուսում՝ ոչ: Փոխարենը, հաջողությունները, թեկուզ փոքր, բայց հանրության մոտ ձևավորում են հարց լուծելու հոգեբանություն:
Ի տարբերություն պերմանենտ հիասթափությունների, որ հասարակությանը մատուցում են քաղաքական ընդդիմությունները՝ իրավիճակը հասցնելով անգամ զոհերի, իսկ հետո սկսելով քաղաքական գործարքների փուլը, հայտարարելով, թե հաջորդ առավոտյան արթնանալու ենք նոր Հայաստանում, իսկ հետո արդարացումներ մտմտալով և շեղող ու արտագնա PR ակցիաներ կազմակերպելով, քաղաքացիական հանրույթը հասարակությանը թեկուզ ժամանակ առ ժամանակ, բայց մատուցում է խնդիրների լուծումներ: Դրանք միգուցե ոչինչ են Հայաստանի շատ ավելի լուրջ խնդիրների շարքում, բայց այդ փոքր լուծումները հասարակության ինքնագիտակցության և հոգեբանության վրա առավել բարերար ազդեցություն կարող են թողնել, քան անվերջ կարգախոսները, որ ընդամենը բարձրացնում կամ գցում են «գործարքի» կուրսը:
Օրինակ` եթե Հայ ազգային կոնգրեսը 2011 թվականի հոկտեմբերին ազատության հրապարակում գեթ մեկ զուգարանի բացման հասներ, ապա դա շատ ավելի մեծ հանրային էֆեկտ կարող էր ունենալ, քան Սերժ Սարգսյանի և համակարգի տապալման «իմաստուն քաղաքագիտական» բանաձևերը: Քաղաքացիական թեկուզ հարաբերական հաջողությունները բավական մեծ պոտենցիալ են պարունակում հանրային ինքնագիտակցության վերափոխումների, դրա բյուրեղացման և այդ ամենը առավել հիմնարար խնդիրները լուծելու ունակ էներգիայի կուտակման առումով: Ամենևին երաշխիք չկա, որ այդ էներգիան արագ կկուտակվի կամ կկուտակվի ընդհանրապես: Բայց դրա քաղաքացիական բանաձևը ներկայումս շատ ավելի արդյունավետ է գործում՝ իր հարաբերականությամբ հանդերձ, քան այն բանաձևերը, որ հանրությանն են առաջարկում քաղաքական ուժերը:
Իհարկե, այդ ամենում նշանակություն ունի նաև երկրում, այսպես ասած, քաղաքական մրցակցության որոշակի աստիճանի առկայությունը, ընդդիմադիր որոշակի ձևավորում ունեցող բևեռի առկայությունը՝ թեկուզ հարաբերական իմաստով: Բայց քաղաքացիական բջիջները շատ ավելի արդյունավետ են օգտագործում այդ նշանակությունը, քան քաղաքական ուժերն իրենք: Եվ ինչն այս դեպքում, թերևս, ամենից զարմանալին է` քաղաքական ուժերը և նրանց համակիրների զգալի մեծամասնությունը հակառակորդ, մրցակից կամ նույնիսկ թշնամի են տեսնում այն բջիջներին, որոնք հանրային տեսանկյունից իրենցից արդյունավետ են օգտագործում իրենց իսկ քաղաքական գոյությամբ պայմանավորված նոր իրավիճակի հանգամանքը: Իսկ այդ վերաբերմունքի պատճառը գալիս է ընդդիմադիր «վերնախավերից»:
Քաղաքացիական բջիջները նրանց համար դարձել են քաղաքական գործարքների մշակույթին խանգարող հանգամանք: Նրանք քաղաքականությունը գործածում են այլ մեթոդաբանությամբ, մինչդեռ մինչ այժմ քաղաքական դասի մոտ կենսունակ է դիտվում ընդամենը մի մեթոդաբանություն՝ «գործարքների մեթոդաբանությունը»: Ըստ այդմ` որքան մեծ են հռչակվող նպատակները, այդքան խոշոր են լինում գործարքները: Քաղաքացիական հարթությունը, իր թեկուզ փոքր և փոփոխական հաջողություններով, վտանգ է հենց այդ մեթոդաբանությանը, ու թերևս դրա համար հավասարապես արժեզրկման փորձերի է ենթարկվում թե՛ իշխանական, թե՛ ընդդիմադիր շրջանակներից: Քաղաքացիականությունը երկուստեք վտանգավոր է որպես մեթոդաբանություն:
Իշխանության համար առավել նախընտրելի է այն մեթոդը, որով առաջնորդվում են քաղաքական համակարգում գործող կուսակցությունները, որոնք միշտ պատրաստ են շահավետ գործարքի և առաջնորդվում են ընդամենը առավել շահեկան պայմաններ ստանալու տրամաբանությամբ, բայց վերջում իհարկե՝ երբ այլևս կորցնում են ավելիի հույսը, միշտ բավարարվում են եղածով: Հայաստանի անկախության շրջանի քաղաքական կյանքի պատմությունը, մեծ հաշվով, սրա օրինակն է: Ահա այս պատճառով էլ իշխանության համար առավել նախընտրելի է գործ ունենալ մինչ այժմ գոյություն ունեցող քաղաքական մեթոդի հետ, քան թույլ տալ, որ քաղաքացիական, վերկուսակցական մեթոդաբանությունը վերաճի արդեն շատ ավելի գլոբալ գործընթացի, որի դեմ «բալասան» իշխանությունը, մեծ հաշվով, չունի և դրա համար էլ ստիպված է լինում գոնե ժամանակ առ ժամանակ գնալ զիջումների:
Գործընթացի առավել լայն թափի դեպքում, իշխանության զիջումները առավել խոշոր են լինելու: Ընդդիմության համար էլ մեթոդաբանությունը սպառնալիք է սեփական տեղին ու դերին իշխանության հետ հարաբերություններում, որովհետև քաղաքացիականության գործոնի ակտիվացմանը զուգընթաց, եթե ընդդիմությունը չի կուսակցականացնում այդ գործոնը, իր դերը իշխանության համար նվազում է և հետևաբար առաջանում է լուսանցքի վտանգ: Իշխանությունն այլևս գործարքներ չի առաջարկի, երբ քաղաքացիական գործընթացը լինի առավել ընդգրկուն: Սա ևս մեկն է այն համակարգային խնդիրներից, որ առկա է քաղաքացիական հանրույթի առաջ և վաղ թե ուշ հարկ է լինելու այդ խնդրի հետ բախվել դեմ առ դեմ, եթե այդ բախումն առկա չէ արդեն իսկ:
