«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է արվեստագետ, ՀԱԿ անդամ Արման Գրիգորյանը:
– Արման, սկսած 2007-ից ակտիվորեն մասնակցում եք քաղաքական գործընթացներին, մասնավորապես 2008-ից հետո Դուք և Ձեր արվեստագետ ընկերները մշակութային հեղափոխություն եզրույթը սկսեցիք շրջանառության մեջ դնել: Գագիկ Ծառուկյա՞նն էր մշակութային հեղափոխություն իրականացնելու վերջին հանգրվանը:
– Եթե հիշում եք, 2009-ից սկսած ես միշտ խոսում էի ԲՀԿ կուսակցության զանգվածների մասին և ասում, որ նրանք պետք է անցնեն մեր կողմը, այլապես չի լինի մշակութային հեղափոխություն, և հիմա էլ համոզված եմ, որ կա տարբերություն ՀՀԿ և ԲՀԿ զանգվածների միջև: Եթե ազատվենք այն կարծրատիպից, թե իբր ԲՀԿ մտած մարդիկ ուղղակի տեղ չեն գտել ՀՀԿ մեջ, այսինքն՝ ՀՀԿ-ն այդքան տեղ չուներ, դրա համար էլ ստեղծվել էր ԲՀԿ-ն, ապա կտեսնենք, որ ԲՀԿ մեջ հիմնականում այն մարդիկ են, ովքեր մշակութային հեղափոխության լեզվով ասած` քաղաքացիական սեկտորին են պատկանում, ոչ թե քաղաքական: Հետևաբար` կարծեմ դուք էլ կողմ եք այն պնդմանը, որ սկսած 2008-ից քաղաքացիական սեկտորը ակտիվացել է, և եթե հիշում եք՝ մեր լոզունգներից մեկն էլ ամեն ինչ քաղաքականացնելն էր: Հետևաբար` ԲՀԿ-ի քաղաքականացումը Կոնգրեսի նպատակներից մեկն էր, ինչպես նաև մյուս շարժումների քաղաքականացումը: Հետևաբար` պայքարը ընթանում է. մի կողմից ընդդիմությունը փորձում է քաղաքականացնել ապաքաղաքական դաշտը, իսկ մյուս կողմից` ռեժիմը ջանք ու եռանք չի խնայում քաղաքական մոնոպոլիան իր ձեռքը պահելու համար:
Ինչ վերաբերում է Գագիկ Ծառուկյանին` իբրև խորհրդանիշ, ապա ես կարծում եմ, որ նրա կերպարը՝ իբրև այսօրվա հայ բուրժուա, իսկապես տարբերվում է Մանվել Գրիգորյանից, Սուրեն Խաչատրյանից և այլն: Բացի այդ, ուզում եմ շեշտել, որ սկսած 2008-ի նախագահական ընտրություններից, ով անցնում է ընդդիմության կողմը, նա դեմոնստրացիա է անում ձգտումը Հայաստանի սահմանադրական կարգի վերականգնման:
– Արման, տպավորություն է, որ չեք հետևում մամուլի հրապարակումներին, մասնավորապես այն հանգամանքին, որ Գագիկ Ծառուկյանը, այսպես կոչված, այնքան էլ լավ անցյալ և ներկա չունի, Մարտի 1-ի հիմնական դերակատարում ունեցողներից մեկն էլ հենց ՀԱԿ-ն էր նշում, որ նա է: Բացի այդ, մի՞թե Դուք չեք նկատում Կոնգրեսի գրեթե առանց համակիրների մնալը, վերջին ընտրություններն էլ` դրա վառ օրինակ:
– Ինչ վերաբերում է Ծառուկյանի, այսպես կոչված, մութ անցյալին, երևի ինքներդ էլ լավ նկատում եք, որ երբ նա կոալիցիայի անդամ էր, այդ մութ անցյալը բոլորովին էլ չէր խանգարում ո՛չ իրեն, ո՛չ էլ հասարակությանը: Սա ազգային ֆենոմեն է և առանձին վերլուծության առարկա: Սա խոսում է այն մասին, որ մեր հասարակության մի զգալի հատված բուրժուա ասելով` հասկանում է հենց այդ կերպարով մարդուն: Նրանք, ովքեր մտնում էին ԲՀԿ կուսակցության մեջ կամ համակրում նրան, ընդգծում էին իրենց հայկական նոր կապիտալիզմի կերպարը:
Ինչ վերաբերում հարցի երկրորդ մասին՝ ՀԱԿ-ի համակիրների շատանալուն կամ քչանալուն, ապա ձեր հարցը վերաբերում է քաղաքացիական հատվածին: Դրա վառ օրինակը «Ազատ դեմոկրատներ» կուսակցության ստեղծումն էր: Ինչ-որ առումով թե՛ «Ժառանգությունը», թե՛ «Ազատ դեմոկրատները» այդ ակտիվության ալիքի վրա ստեղծված կուսակցություններ են: Եվ որքան էլ զարմանալի չէ, քաղաքական դիմագիծ որդեգրելու խնդիր ունեն: Օրինակ՝ Րաֆֆի Հովհաննիսյանն, իմ պատկերացմամբ, հանգիստ կարող էր լինել ԲՀԿ շարքային կուսակցական անդամ, որովհետև ինչպես ասացի, ԲՀԿ-ն ապաքաղաքական կուսակցություն էր Չինաստանի օրինակով, որտեղ կա մեկ կուսակցություն՝ Կոմունիստական կուսակցությունը և հինգ քաղաքացիական չակերտավոր կուսակցություններ: Հեռավոր Արևելքի այս մոդելը ՀՀԿ-ն փորձում է կիրառել նաև Հայաստանում, բայց ինչ-որ մի պահից, ես ենթադրում եմ` տնտեսական և դեմոգրաֆիկ պրոբլեմների պատճառով Հայաստանում այդ մոդելը սկսեց չգործել և նույնիսկ ձեր ասած բոլոր քաղաքացիական այլընտրանքային տարրերը ստիպված են քաղաքականությամբ զբաղվել, ոչ թե բավարարվել միայն քաղաքացիական հարցերի լուծմամբ, ինչպես բուտիկների համար պայքարն է, այլ ազգային բուրժուա-դեմոկրատական հեղափոխությամբ ստեղծվող մրցակցային քաղաքական դաշտի ձևավորում, որը միակ երաշխիքն է քաղաքացիական ազատ ավտոնոմիաների ստեղծման համար:
– Արման, Դուք ասում եք` բոլոր նրանք, ովքեր մեզ հետ են, ձգտում են փոփոխության, սակայն ամենաազնիվ մղումներով ձևավորված քաղաքացիական այլընտրանքային խմբերը իսկապես հրաժարվեցին ՀԱԿ-ից, ավելին` շատ մտավորականներ լքեցին: Մյուս կողմից էլ` արդյոք մտավորականությունը չպե՞տք է իսկապես ազնիվ գնահատական տա իրավիճակին հասարակությանը այս մոլորությունից դուրս բերելու համար:
– Ես հենց այդպես էլ վարվում եմ: Ձեր պեսիմիստական տրամադրություններից կարելի է եզրակացնել, որ դուք համոզված եք, որ չինական մոդելը ՀՀԿ կողմից կիրագործվի, և մենք կունենանք փաստացի միակուսակցական երկիր: Սակայն ինձ հասկանալի չի, թե ինչու ձեր նշած Կոնգրեսից հիասթափված մարդիկ չեն դիմադրում միակուսակցական այդ մոդելին: Եթե հիշում եք, այս տարիների ընթացքում խոսվում էր ՀԱԿ-ի կողմից իրականացվող մոնոպոլիզացիայի մասին՝ բացարձակապես անտեսելով այն մոնոպոլիան, որ 100 տոկոսով տեղի ունեցավ ՀՀԿ հաղթանակից հետո: Ես շատ մտավորականներ եմ ճանաչում, ովքեր հիացած են չինական մոդելով, դրանք հիմնականում կրթական հաստատություններում աշխատող մարդիկ են, հետևաբար, ձեր ասած մտավորականը դեռ չի կողմնորոշվել: Ես օպտիմիստ եմ, և կարծում եմ, որ այնուամենայնիվ, մտավորականները կգերադասեն մրցակցային դաշտը և կընտրեն ընդդիմությանը:
– Արման, տպավորություն է, որ Դուք փորձում եք ամեն կերպ արդարացնել ՀԱԿ-ի բոլոր քայլերը, ինչը եթե շարքային ՀԱԿ անդամի կողմից գուցե ընկալելի կլիներ, բայց ոչ մտավորականի: ՀԱԿ մտավորականը հենց սա՞ էր ակնկալում ՀԱԿ-ի լիդերից: Արա Նեդոլյանն ասում է, որ ոչ, ՀԱԿ-ի մտավորականները բնավ էլ սա չէին ակնկալում:
– Իմ պատասխանները պայմանավորված չեն Կոնգրեսի անդամ կամ համակիր լինելով, դրանք իմ անձնական վերլուծությունների արդյունքներն են, որոնք ես չեմ թաքցրել սկսած 2009-ից: Ձեր մոտեցումը ընդգծված էկզիստենցիալիստական է և ապադասակարգային: Ես աշխատում եմ վերլուծել դասակարգային պայքարը մեր հասարակության մեջ:
Ի տարբերություն Արա Նեդոլյանի, ես կարծում եմ՝ գործընթացները, միգուցե դանդաղ, շարունակում են ընթանալ դեպի այն նպատակը, որը դրել ենք: Ռեակցիոն ուժերի միանշանակ հաղթանակ ես չեմ տեսնում առաջադեմների նկատմամբ:
