Լուրեր
Հերոս չեմ, որ ապրեմ Հայաստանում. Սերժ Ավետիքյանը՝ Կոնչիտայի, «Փարաջանովի», «Հայակի» մասին
  • 21:29
  • 2014-05-12
  • Դիտումներ՝ *

«Սիրանկյուն» հաղորդաշարի հյուրն է ֆրանսիահայ ռեժիսոր, դերասան Սերժ Ավետիքյանը:

 -Պարոն Ավետիքյան, Հայաստանում է Ֆրանսիայի նախագահ Ֆրանսուա Օլանդը: Ֆրանսիայի վերջին նախագահները պարբերաբար Հայաստան եկան` Սարկոզին, նրանից առաջ՝ Շիրակը: Ասում են, որ Ֆրանսիան ու Հայաստանը ներքին, խոր, հոգևոր կապ ունեն: Ի՞նչ կապի մասին է խոսքը:

-Ես պատմականորեն չեմ կարող ճշգրիտ ասել, որովհետև չեմ ուսումնասիրել, բայց կարծում եմ, որ հայկական սփյուռքը Ֆրանսիայում Ցեղասպանությունից հետո չի հաստատվել, թեև, ընդհանուր առմամբ, Սփյուռքը ստեղծվել է Ցեղասպանությունից հետո` 1920-ական թվականներին, ինչպես իմ մեծ ծնողները Բուլղարիայից կամ Հունաստանից գնացին Ֆրանսիա: Բայց մինչ այդ, կարծում եմ, միջնադարից սկսած՝ Վենետիկում, Հոլանդիայում և Ֆրանսիայում եղել են վաճառականներ, եղել են մտավորականներ: Այնպես որ, կապերը պատմական և իրական են: Իհարկե, այդ կապերը պետք է ինչպես միշտ զարգանան կամ զարգացվեն, եթե ոչ դրանք միայն շինծու կապեր են` պատմության գրքերի մեջ գրված: Դրա համար ես կարծում եմ, որ Հայաստանի մուտքը Ֆրանկոֆոնիայի շրջան շատ կարևոր է: Այնպես որ, այս կապերն իրական են և իրական են նաև սփյուռքահայության կողմից այն առումով, որ սփյուռքահայությունը Ֆրանսիայում շատ ակտիվ է` ավելի ակտիվ Լիոնում, քան Փարիզում:

 -Շատերն ասում են, որ սա կարծես հերթական հնարքն է ընտրություններից առաջ քվեներն իրենցով անելու համար: Ըստ Ձեզ, արդյոք կա՞ այս միտումը, թե՞ ոչ:

-Եթե խոսքը քաղաքականության մասին է, ապա՝ այո՛, քաղաքական բոլոր գործիչները վազվզում են ընտրությունների հետևից…

 -Խոստումներ տալիս…

-Դա դարձել է կոմունիկացիայի մաս, որովհետև հիմա 5 տարի միայն նախագահ լինելը, ըստ իս, շատ կարճ ժամանակաշրջան է: Իհարկե, դա դեմոկրատիային օգնում է, որպեսզի ավելի շուտ լինեն ընտրություններ և փոխվեն, բայց մի կողմից էլ ժամանակ չի մնում նախագահին, նախարարներին իսկապես գործ անելու… երկու տարվա մեջ ինչպես կարելի է մի երկիր փոխել կամ օրենքներ փոխել, կամ մշակել ինչ-որ բան: Դա սուտ բան է: Այս հարցերը փոքր-ինչ բարդ են, և դրանք ինձ ոչ թե չեն հետաքրքրում, այլ հետաքրքրում են այն առումով, որ այսօր ես նկատում եմ՝ շատ բաներ կախված են կոմունիկացիայից: Ուզում եմ ասել, որ հայտարարություններ կան, ճանապարհորդություններ կան, որովհետև ավելի հեշտ է ճանապարհորդել այսօր, ավելի հեշտ է հեռուստատեսության միջոցով ինչ-որ հայտարարություններ անել, պրոպագանդա անել և այլն:

 -Համացանցն է օգնում:

-Այո´, այդ առումով կարծում եմ, որ ժողովուրդը կա´մ զզվելու է այս ամեն ինչից և չի կարողանալու կողմնորոշվել, և քաղաքականությունից հեռու է մնալու, իսկ վերջինս շատ վատ բան է, կա´մ էլ ըմբոստանալու է և ցանկանալու է այս ամենը ոչնչացնել. սա էլ է շատ վատ: Հարկավոր է հավասարակշռություն գտնել, թե ինչպիսի հարաբերություններն են ճիշտ քաղաքական գործիչների և ժողովրդի միջև, ինչը շատ կարևոր է: Ինչպես հանդիսատեսը թատրոնում կապ ունի դերասանների հետ, որոնք բեմի վրա են, ինչպես հանդիսատեսը կինոյում կապ ունի էկրանի հետ, որտեղ էկրանից եկող մագնիսական ուժ կա, նույն բանն էլ ժողովրդի և քաղաքական գործիչների միջև է: Մեկը մյուսի հանդեպ պետք է լինի և´ հանդիսատես, և´ կատարող:

 -Ձեր «Փարաջանով» ֆիլմը կցուցադրվի նաև «Հայակ»-ի շրջանակներում: Այս մրցանակաբաշխության անհրաժեշտությունը մեր իրականության մեջ կա՞ր, թե՞ ոչ: Շատերն ասում են, որ փոքր է տարածքը, ֆիլմեր քիչ են նկարահանվում, շատերն ասում են, որ ընդհակառակը, Հայաստանը պետք է ճանաչելի դարձնենք նաև այս մրցանակաբաշխության շրջանակում:

-Սա էլ է կոմունիկացիայի հետ կապված: Ես կարծում եմ, որ մրցանակաբաշխությունը սպորտում կարծես թե նորմալ է թվում` օլիմպիադա և այլն, որովհետև խաղեր են դրանք, իսկ գուցե խաղեր են ֆիլմեր նկարահանե՞լը, մրցույթի համա՞ր է արվում, թե՞ ֆիլմ նկարահանելը հանդիսատեսի համար է արվում, թե՞ ֆիլմ նկարահանելը արվեստի մաս է կազմում, թե՞ ինդուստրիալ աշխատանք է և այլն: Մի խոսքով, ուզում եմ ասել, ես դեմ չեմ մրցանակաբաշխությանը, որովհետև դա առիթ է տալիս, օրինակ, ժողովրդին ծանոթացնելու երիտասարդ ռեժիսորների, չճանաչված դերասանների, բայց միայն դրանով բավարարվելը, իմ կարծիքով, քիչ է:

Մրցանակաբաշխությունները շատ քիչ մարդկանց են հետաքրքրում: Դա փակ բան է, որովհետև նույն մասնագիտության մարդիկ իրենց մասնագիտության մարդկանց ինչ-որ մրցանակներ են բաժանում, բայց դա ինչ կապ ունի ժողովրդի հետ, ինչ կապ ունի հանդիսատեսի հետ՝ ոչ մի կապ չունի։ Դա ներքին ինչ-որ երևույթ է, բայց եթե դա ենթադրում է, որ ավելի լավ ճանաչվի որևէ գործ, որ ունկնդիրները կարողանան ավելի ճիշտ մոտեցում ունենալ՝ դա լավ է, բայց արվեստագետը չի կարող բավարարվել մրցանակաբաշխությամբ և մրցանակներ ստանալ ու ասել՝ «Ես մրցանակ եմ ստացել, ուրեմն լավագույնն եմ»: Ընդհակառակը, դրանով պատասխանատվության հարց է առաջանում, որովհետև եթե քո ընկերները կամ պրոֆեսիոնալ միջավայրի մարդիկ բարեհաճում են քեզ մրցանակ տալ, նշանակում է, որ քո հաջորդ գործը պետք է լինի այն, որ գործդ ավելի պատասխանատվությամբ անես, ոչ թե հպարտանալով: Այդ առումով կարելի է ասել, որ մրցանակաբաշխությունն ունի այդ հատկությունը: Բայց ես չեմ կարծում, որ բոլորն այս մտածելակերպով են մոտենում հարցին:

 -«Փարաջանով»> ֆիլմի սցենարի ուկրանիացի հեղինակը նախորդ անգամ չեկավ Հայաստան, այս անգամ գալո՞ւ է, թե՞ ոչ: Նախորդ անգամ հարցը քաղաքականացվեց, և պատճառաբանությունն այն էր, որ Սերժ Սարգսյանը Ղրիմի հետ կապված դիրքորոշում արտահայտեց հոգուտ Ռուսաստանի:

-Ոչ միայն Սերժ Սարգսյանի, այլև մեր կառավարության: Գիտեք՝ եթե ես էլ Կիևում ապրեի, կարող է՝ ես էլ այդպես վարվեի, որ ոչ թե մերժեի մրցանակը, քանզի իրենցը չէր միայն, այլ բոլորին էր: Նա մերժում էր գալ ստանալու նախագահի կողմից, քանի որ քաղաքական դիրքորոշում ուներ: Բայց ես իմ պատասխանը տվեցի, ասացի, որ գնում եմ Թուրքիա՝ խոսելու թուրք մտավորականության առջև, հեռուստատեսությամբ և այլն: Ասելու, թե ինչ եմ մտածում դրա մասին, եթե դեմ ես ինչ-որ բանի, կարող ես արտահայտել, կարող ես նաև մերժել, բայց ճիշտը արվեստագետի համար արտահայտվելն է. եթե քեզ տալիս են ամբիոն, ուրեմն դու կարող ես խոսել:

 -Փարաջանովը կարծրատիպեր քանդող էր, և կարելի է ասել՝ Դուք էլ կարծես դրա կողմնակիցն եք: Նա որքանո՞վ էր հայ, որքանո՞վ էր համաշխարհային ռեժիսոր:

-Այսպիսի մի նախադասթյուն կարդացի պորտուգալացի մի գրողի մոտ, որը ասում էր՝ ունիվերսալը լոկալն է առանց պատերի: Պատերը քանդել է պետք, այն պատերը քո շուրջը, արվեստագետ, ունիվերսալ դառնալու համար: Պատ քանդելը չի նշանակում ամեն ինչ քանդել, նշանակում է բացել տարածությունը, որի մեջ աշխատում ես: Սա է, իմ կարծիքով, արվեստի աշխատանքի ամենամեծ ձգտումը: Մեկը սադրելով է դա անում, մեկը անում է ավելի սուսիկ-փուսիկ, նուրբ ձևով, մյուսը ավելի հրապարակախոսելով: Իմ կարծիքով, ամենաճիշտը սա է՝ պետք է լինել շատ լոկալ և շատ ունիվերսալ: Որքան լոկալ ես, որքան քո շրջապատի պատերը քանդես՝ այնքան ունիվերսալ կդառնաս: Վերջիվերջո, մարդկանց հետ չես խոսում, լեզուն չէ հարցը, լեզուն թարգամանվում է, հարցն այն է, թե ինչպես ես դու արտահայտվում, ինչ ոճով ես արտահայտվում, ինչ ես մղում դեպի մյուսը, ինչ ասելիք ունես, ինչ ֆորմալ ձևով ես մոտենում այդ ասելիքին: Ընթացքում սա հարցեր են բոլոր արվեստագետների համար:

 – Պարո´ն Ավետիքյան, հենց երեկ Եվրատեսիլը վերջացավ: Համացանցում այսօր ամենաշատ քննարկվող հարցը Կոնչիտայի հաղթանակն է: Շատերն այսպիսի միտք են արտահայտում՝ մի՞թե Եվրոպան սա է, և այսպիսի արժեքներն են պրոպագանդվում: Կցանկանայի Ձեր դիրքորոշումն իմանալ այս հարցի հետ կապված:

– Կոնչիտան շատ լավ ձայն ունի և շատ լավ է երգում, բայց նրան նայելիս՝ ես մի բան հիշեցի. երբ երեխա էի, մի ծեր մարդ կար, Աստվածաշունչն էր կարդում տարբեր ձևերով, ես այդ ժամանակ չէի հասկանում, թե ինչ է նշանակում դա, միշտ լսում էի, թե ինչ էր ասում, որովհետև միշտ շատ լավ առոգանությամբ խոսում էր կյանքի մասին, և մի անգամ մի նախադասություն լսեցի, որ ասում էր. «Աշխարհը կկործանվի, երբ տղամարդիկ և կանայք կնմանվեն իրար»: Ես հիշում եմ այդ նախադասությունը…

 -Կարծես թե իրականություն է դառնում:

-…Բայց ես չէի հասկանում, թե դա ինչ է նշանակում: Հետո Ադամի և Եվայի մասին էր խոսում և փակում էր այս հարցը՝ այսպես ասելով. «Ադամն ու տղամարդ և կին լիովին հասկացողություն են, և իրենց տարբերությունը՝ այդպես գրված, թե ինչու է մեկը տղամարդ, մյուսը կին, և ինչպես են լրացնում մեկը մյուսին: Իսկ եթե Ադամն ու Եվան փոխում են իրենց տեղերը, կամ խառնվում են, և Ադամը դառնում է տղա, ապա ինչ-որ մի բան տեղի չի ունենում»: Իհարկե, այստեղ ֆորմալ հարց կա, ես չգիտեմ Կոնչիտայի սեռական հարաբերությունները՝ թրաշվելուց կամ չթրաշվելուց բացի: Հուսով եմ, որ ի սեռական հարաբերությունները կամ տղամարդու, կամ կնոջ հետ…

 -Կողմնորոշումները սեռական…

-…բավարարում են իրեն, և ինքը կարողանում է բավարարվել դրանով:

 -Արդյոք սա ունե՞ր մեսիջ հանրությանը՝ եվրոպացիներին, հայերին, բոլորին:

-Մեսիջն այն էր, որ ամբողջ աշխարհը նայեց, և դա թույլատրվում է, և դա կարելի է անել, ինչպես Ֆանսիայում թույլատրվում է հոմոսեքսուալների ամուսնությունը, երեխա որդեգրելը և այլն:

 -Այսինքն՝ ինչ-որ խնդիր այնուամենայնիվ կա այստեղ:

-Բոլոր հասարակությունները տարբեր երկրներում իրենց արագությամբ են առաջ գնում, բայց ես չգիտեմ, թե ինչ է առաջադիմելն այս հարցերում։ Ավանդույթը պետք է պահպանվի որոշ ձևով և ինչ-որ ժամանակի ընթացքում փոփոխվի այդ ավանդույթը…

-Թե գոնե չպրոպագանդվի:

-Այո´, ես դրա պատասխանը չունեմ, որվհետև դեռ շատ ոչ հասուն բան է, այս հարցերը մի քիչ շատ բաց հարցեր են։ Ես կարծում եմ, որ ոչ թե ամեն մարդ պետք է ազատ զգա իրեն, այլ, ըստ իս, այս հարցը պետք է վերլուծվի, այս հարցը պետք է դրվի հրապարակի վրա: Կոնչիտայի կողմից ամենաճիշտ քայլը կլիներ, որ իր մորուքը չպետք լիներ իրական, կարելի էր դա դնել և հանել: Չպետք է մոռանալ, որ երկար ժամանակ կանանց դերերը տղամարդիկ էին խաղում, որովհետև կանայք իրավունք չունեին բեմ բարձրանալ:

 -Եթե դա լիներ գեղարվեստական լուծում, ապա դա կլիներ ուրիշ բան:

-Այո´, չպետք է մոռանալ, որ դերասաններին չէին կարողանում քաղաքում թաղել, որովհետև իրենք ինքնություն չունեին, իբրև անձ չէին հաշվվում, բայց հիմա շատ բան է փոխվել:

Պարո´ն Ավետիքյան, Հայաստանում տեղի ունեցող անցուդարձերը, իրականությունը մտահոգո՞ւմ են Ձեզ, թե՞ ոչ: Երեկ երեկոյան Շառլ Ազնավուրի հետ եք քայլել, որը պարբերաբար անդրադառնում է Հայաստանում տիրող իրավիճակին, հատկապես արտագաղթին և մասնավորապես ասում է, որ այստեղ` Հայաստանում, մարդկանց օգնելու համար ոչինչ չի արվում: Հակառակը՝ մաֆիայի պատմության մասին սարսափելի պատմություններ գիտի։ Նա նաև առաջարկում էր այդ մաֆիային դուրս մղել Հայաստանից: Կուզենաի իմանալ Ձեր կարծիքը: Թե Ձեզ կտրել եք հայաստանյան միջավայրից:

-Չէ, այս միջավայրից կտրվելն անհնար է, քանի որ ես հայերեն եմ խոսում, ծնվել եմ Երևանում և շատ գծերով կապված եմ Հայաստանի հետ: Գիտեք, ինձ մի օր հարց տվին՝ ինչո՞ւ չեք գալիս Հայաստանում ապրելու, գործ դնելու, պատասխանեցի՝ ես հերոս չեմ, որ գամ ապրեմ Հայաստանում…

 -Հերոսությո՞ւն է այսօր Հայաստանում ապրելը…

 -Ես կարծում եմ, որ հերոսության որոշ մաս կա, և պատասխանեցի հետևյալը: Այն մարդիկ, ովքեր հեռանում են Հայաստանից, որոնց ես տեսնում եմ Փարիզի կայարաններում, մետրոններում, այդ մարդիկ այնքան վիրավորված պետք է լինեն այստեղի կյանքից, որ այդ կյանքին գնան: Քանի որ այդ մարդիկ տկլոր են այնտեղ, ոչ լեզու գիտեն, իրենց երեխաների ձեռքը բռնած…

 -Ապրում են հանրակացարաններում…

-Ինչ է նշանակում դա` լքել ու գնալ, ուրեմն, որքան պետք է վիրավորված լինես, որ լքես ու գնաս, ու, ընդհանրապես, մի բան ճիշտ չէ մարդկանց հանդեպ: Այն էլ երիտասարդների հանդեպ. ես դրանով եմ մի քիչ վրդովված…

-Ձեր արվեստագետ ընկերներից մեկը՝ Վարդան Պետրոսյանը, այսօր ճաղավանդակների հետևում է: Հետևեցի՞ք այս ամբողջ գործընթացին, ի՞նչ կարծիք ունեք կատարվածի վերաբերյալ:

-Ստացա նամակներ, կարդացի, փորձեցի հասկանալ, խոսեցի մի քանի հոգու հետ այստեղ. մեկը մի բան է ասում, մյուսը՝ այլ բան: Ես կարծում եմ, որ իրականությունը պետք է անպայման բացահայտվի դատավարության միջոցով, այսինքն՝ ուզում եմ ասել, որ դա չի կարող լինել միայն խոսք խոսքի դիմաց՝ ես այս վիճակում էի, դուք այն վիճակում էիք: Իհարկե, մարդիկ են մահացել, ողբերգություն է սա ոչ միայն մահացողների և նրանց ընտանիքների համար, այլև հենց Պետրոսյանի համար էլ է դա ողբերգություն:

  • Դիտումներ՝ *